Een nieuwe fase in de formatie tekent zich af nu partijen eindelijk beweging laten zien. Je merkt dat de politieke vastberadenheid in Den Haag langzaam terugkomt nadat weken van stroef overleg de hoop op vooruitgang bijna hadden laten verdampen. De sfeer tussen betrokken partijen begint te veranderen en dat zorgt voor een schaars maar belangrijk gevoel van momentum. In deze fase ontstaat het eerste beeld van hoe een toekomstig kabinet eruit kan zien en waarom dat beeld direct tot verdeeldheid leidt.
Het initiatief van D66 en CDA om samen een gedeeld fundament op te stellen, vormt de kern van de nieuwe wending in het formatieproces. Je ziet dat partijen na alle eerdere blokkades behoefte hebben aan een richtinggevend document dat beweging stimuleert in plaats van vastlopende onderhandelingen. Het fundament is nadrukkelijk geen dichtgetimmerd regeerakkoord. Het is een kader waarin partijen later hun invloed kunnen inbrengen.
Rob Jetten en Henri Bontenbal benadrukken dat hun samenwerking draait om vertrouwen. Zowel de toon als de aanpak voelt anders dan in eerdere rondes. Ze beschrijven hun akkoord als een basis die andere partijen uitnodigt om aan te haken. De overtuiging dat onderhandelingen alleen slagen wanneer partijen elkaar serieus tegemoetkomen klinkt door in elke zin die zij uitspreken.
Drie grote thema’s vormen het hart van het fundament
Het fundament bevat drie dossiers die eerder voor blokkades zorgden. Door deze onderwerpen nu centraal te plaatsen, proberen D66 en CDA duidelijkheid te scheppen. De thema’s zijn stikstof, migratie en woningbouw. In hun gezamenlijke document benadrukken ze dat er stappen nodig zijn om vergunningen te versnellen, bouwprojecten los te trekken en migratiestromen beheersbaar te maken. Deze keuzes moeten economische stabiliteit en maatschappelijke rust ondersteunen.
Wat opvalt is de nadruk op realistische doelen. De partijen willen plannen presenteren die uitvoerbaar zijn. Dat is belangrijk omdat eerdere formaties juist vastliepen op ambitieuze doelen die de praktijk niet haalbaar maakte. Het nieuwe fundament moet dat patroon doorbreken.
Een mogelijke route naar een stabiel kabinet
De samenwerking tussen D66 en CDA wordt gezien als de eerste echte fundering onder een nieuw kabinet. De afgelopen verkenningsrondes waren weinig succesvol omdat wederzijds wantrouwen elke stap blokkeerde. De openheid waarmee beide partijen nu communiceren, biedt informateur Sybrand Buma een concreet uitgangspunt om verdere gesprekken te voeren.
Andere fracties reageren voorzichtig positief. Dat betekent niet dat de formatie nu soepel verloopt, maar wel dat de kans op zinvolle gesprekken groter wordt. De komende dagen onderzoekt de informateur welke partijen bereid zijn om verantwoordelijkheid te nemen. Daarbij speelt de vraag of een meerderheid haalbaar blijft, of dat een minderheidskabinet een realistischer optie wordt.
Coalitieopties met beperkingen en risico’s
Hoewel er beweging ontstaat, blijven de mogelijke combinaties beperkt. Een samenwerking tussen VVD en GroenLinks PvdA is uitgesloten, waardoor een logische meerderheid direct vervalt. Een combinatie van D66, VVD en JA21 komt zetels tekort. Daardoor blijft het idee van een minderheidskabinet nadrukkelijk op tafel. Zo’n kabinet biedt snelheid, maar vraagt ook om voortdurende samenwerking met de oppositie.
Voor een land dat kampt met knelpunten op het gebied van woningbouw, energie en infrastructuur zijn zwakke compromissen riskant. Je ziet in recente debatten dat partijen wel willen meedenken, maar ook bang zijn om verantwoordelijkheid te dragen voor impopulaire keuzes. Dat vergroot de kans op politieke valkuilen in de komende weken.
De rol van informateur Sybrand Buma
Buma staat nu voor de taak om te beoordelen of partijen bereid zijn zich aan het fundament te binden. Voor hem draait deze fase niet om macht, maar om verantwoordelijkheid. Hij moet tastbaar maken of er genoeg draagvlak bestaat om dossiers als stikstof en migratie serieus aan te pakken.
De informateur moet afspraken vinden die stevig genoeg zijn om politieke stormen te doorstaan. Eerder liepen grote projecten vast op gebrek aan daadkracht en duidelijkheid. Buma wil dat patroon doorbreken door partijen te verplichten tot keuze en uitvoering. Dat vraagt politieke moed, vooral bij thema’s waar de samenleving verdeeld over is.
De noodzaak om vertrouwen in politiek leiderschap te herstellen
Je merkt dat de formatie allang niet meer alleen draait om partijpolitiek. Burgers willen weten waarom het zo lang duurt, waarom beslissingen worden uitgesteld en waarom er geen duidelijkheid komt. D66 en CDA proberen met hun gezamenlijke basis het vertrouwen te herstellen door te laten zien dat samenwerking mogelijk blijft.
Het land wacht op keuzes die niet alleen worden aangekondigd, maar ook plaatsvinden. De maatschappelijke druk op woningbouw, stikstof en energievoorziening groeit. Door het fundament te presenteren, willen beide partijen het gevoel geven dat de politiek weer richting kiest.
Een cruciale fase voor het kabinet van morgen
De komende weken bepalen of het fundament verandert in een stevig regeringsplan. De informateur zal in gesprek gaan met fracties die mogelijk aansluiten. Daarmee kan de formatie eindelijk versnellen. De kans op een meerderheidskabinet blijft bestaan, maar het scenario van een minderheidsvariant wordt steeds realistischer.
Of partijen bereid zijn over hun eigen schaduw heen te stappen, bepaalt hoe snel de nieuwe regering vorm krijgt. In deze fase draait alles om vertrouwen, flexibiliteit en de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen. De toekomst van het mogelijke kabinet Jetten 1 hangt precies op dat punt.
