Minister Rob Jetten trekt een streep door de gedeeltelijke vergoeding van ongecontracteerde zorg. Patiënten die vanaf 2029 kiezen voor een zorgaanbieder zonder contract met hun verzekeraar, moeten voortaan alles zelf betalen. Deze ingrijpende maatregel uit het coalitieakkoord veroorzaakt grote paniek bij zelfstandige klinieken, wijkverpleging en ggz-instellingen. Zij vrezen massale sluitingen en duizenden ontslagen.
Volledige rekening voor patiënten
De nieuwe regeling betekent een forse financiële klap voor patiënten. Tot nu toe vergoedden zorgverzekeraars nog 60 tot 80 procent van de kosten bij niet-gecontracteerde zorgverleners. Die vergoeding verdwijnt volledig per 2029. Een standaard intakegesprek in de geestelijke gezondheidszorg kost gemiddeld 250 euro. Voor een compleet behandeltraject betaal je al snel duizenden euro’s uit eigen zak.
Nog schrijnender wordt het bij operaties. Een knieoperatie in een zelfstandige kliniek kost tussen de 3.000 en 6.000 euro. Nu krijg je daarvan nog 1.800 tot 4.800 euro terug van je verzekeraar. Straks moet je dat bedrag volledig zelf ophoesten. Voor veel Nederlanders is zo’n bedrag simpelweg onbetaalbaar.
Kabinet bespaart 150 miljoen euro
Het afschaffen van de vergoeding is een oude wens van de zorgverzekeraars. Volgens gezondheidseconoom Wim Groot van de Maastricht University wil het kabinet hiermee 150 miljoen euro besparen. Zorgverzekeraars beweren dat ongecontracteerde aanbieders vaker onnodige zorg leveren. Ook missen zij afspraken over kwaliteit en behandelomvang.
“Zorgverleners zonder contract zitten niet vast aan omzetplafonds, waardoor ze vrijwel onbeperkt kunnen declareren”, legt Groot uit. Dat verschilt sterk van de strikte afspraken met gecontracteerde partijen. Zorgverzekeraars Nederland stelt dat zij geen structureel inzicht hebben in kosten en kwaliteit van ongecontracteerde zorg. Die onduidelijkheid zou nu tot overbehandeling leiden.
De verzekeraars wijzen naar stijgende kosten in deze sector. In de wijkverpleging en geestelijke gezondheidszorg gaat inmiddels meer dan 6 procent via niet-gecontracteerde aanbieders. Bij medisch specialistische zorg ligt dat percentage op 0,9 procent. Toch zijn de kosten daar in twee jaar met ruim 30 procent gestegen.
Patiënten vluchten voor wachtlijsten
De praktijk laat een ander beeld zien. Veel Nederlanders kiezen juist voor ongecontracteerde zorg vanwege ellenlange wachttijden. Wie snel geholpen wil worden voor een knieoperatie, huidcontrole of psychologische hulp, belandt vaak bij een zelfstandige kliniek. Die snelle toegang tot zorg verdwijnt straks voor wie het financieel niet kan opbrengen.
Patiënten worden gedwongen om maandenlang te wachten of duizenden euro’s neer te tellen. Die keuze is voor mensen met chronische pijn of ernstige psychische klachten geen echte keuze. Zij hebben nu hulp nodig, niet over zes maanden. De zorgkosten worden hiermee een luxe die niet iedereen zich meer kan veroorloven.
Geen verplichting tot meer contracten
Ger Jager, voorzitter van Stichting Handhaving Vrije Artsenkeuze, slaat alarm over de gevolgen. “In de plannen staat nergens dat zorgverzekeraars verplicht worden om meer zorg in te kopen”, waarschuwt hij. Patiënten moeten straks kiezen tussen maandenlang wachten of alles zelf betalen. Het vrije artsenkeuze principe komt hiermee zwaar onder druk te staan.
Die zorgen leven breed in de zorgsector. “Zorgverzekeraars contracteren nu al te weinig”, vertelt een directeur van een zelfstandige kliniek. Zij wil anoniem blijven uit angst voor repercussies. In haar regio wachten patiënten maandenlang op een ziekenhuisbehandeling. Het ziekenhuis stuurt mensen naar haar kliniek door, maar een contract krijgen lukt niet.
De praktijk wijst uit dat verzekeraars selectief te werk gaan. Zij sluiten vooral contracten met grote ziekenhuizen en bestaande samenwerkingspartners. Kleinere zelfstandige klinieken krijgen nauwelijks kans om hun diensten aan te bieden. Dat terwijl zij vaak sneller en goedkoper werken dan grote instellingen.
Massale ontslagen dreigen
De kliniekdirecteur probeert al acht jaar om contracten binnen te halen. Haar instelling scoort uitstekend op kwaliteitsindicatoren, maar krijgt geen voet tussen de deur. Als de maatregel doorgaat, moet zij waarschijnlijk een deel van haar kliniek sluiten. “Ik heb 120 mensen in dienst. Die moet ik dan grotendeels ontslaan. En die keren echt niet meer terug naar het ziekenhuis”, vertelt zij geëmotioneerd.
Haar verhaal staat niet op zichzelf. Andere kliniekeigenaren voorspellen faillissementen en massaontslagen. Een ondernemer uit een andere regio, eveneens anoniem, is glashelder: “Dan gaan we failliet.” Deze ondernemers hebben jarenlang geïnvesteerd in personeel, apparatuur en expertise. Die investeringen dreigen nu verloren te gaan door een beleidswijziging waar zij geen invloed op hebben.
Het personeel dat nu werkt bij deze klinieken staat straks op straat. Veel van hen zijn ervaren zorgmedewerkers die bewust kozen voor een zelfstandige kliniek. Zij werkten daar vaak flexibeler en patiëntgerichter dan in grote ziekenhuizen mogelijk is. Die ervaring en expertise verdwijnt uit de Nederlandse gezondheidszorg.
Ziekenhuizen juichen maatregel toe
Niet iedereen in de zorg is tegen het voorstel. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen steunt de afschaffing volledig. Voorzitter Ad Melkert sprak eerder van oneerlijke concurrentie. “Commerciële klinieken krijgen een groot deel van de kosten vergoed, maar hoeven zich niet aan de afspraken in de sector te houden”, stelde hij.
De ziekenhuizen zien liever dat alle zorg via gecontracteerde kanalen loopt. Zij wijzen op kwaliteitsnormen, overlegstructuren en gezamenlijke afspraken over behandelprotocollen. Die waarborgen zouden ontbreken bij zelfstandige klinieken. Critici stellen echter dat ziekenhuizen vooral hun eigen marktpositie willen beschermen.
De spanning tussen ziekenhuizen en zelfstandige klinieken loopt al jaren hoog op. Ziekenhuizen verliezen patiënten aan snellere en vaak goedkopere alternatieven. Die concurrentie bevalt hen niet. Het wegvallen van de vergoeding speelt hen dus in de kaart. Zij hopen dat patiënten dan vanzelf terugkeren naar reguliere ziekenhuiszorg.
Voor patiënten betekent dit dat hun keuzemogelijkheden drastisch beperkt worden. Wie niet kan of wil wachten, moet straks diep in de buidel tasten. De vrije keuze in zorg wordt hiermee feitelijk afgeschaft voor iedereen zonder dikke portemonnee. Het kabinet stuurt hiermee aan op een tweedeling in de Nederlandse gezondheidszorg.
