De spanning in de Haagse wandelgangen was gisteren bijna tastbaar. Terwijl de klok richting de deadline tikt, probeerden politici zoveel mogelijk buiten het zicht van camera’s en verslaggevers te blijven. Fractieleiders van VVD, D66 en CDA ontweken nadrukkelijk de pers en benadrukten dat ze zich in de ‘broedende-kip-moet-je-niet-storen’-fase bevonden.
De beslissende onderhandelingen over het felomstreden belastingplan vonden grotendeels plaats achter gesloten deuren, ver weg van het publieke debat.
Ondanks deze onzichtbare onderhandelingen was er gisteravond toch een openbaar debat in de Tweede Kamer. Daar bespraken Kamerleden niet alleen het belastingplan zelf, maar ook de nieuwe vermogenswinstbelasting die vanaf 2029 van kracht zou moeten worden.
Het debat verliep opvallend tam en technisch. Zowel coalitiepartijen als oppositiefracties wilden voorkomen dat hun uitspraken of standpunten het complexe onderhandelingsproces zouden verstoren. Toch klonken er soms felle woorden vanuit de oppositie.
Publiek debat zonder echte uitkomst
Het bleek na uren debatteren dat er geen doorbraak was bereikt over het belastingplan. De kern van de gesprekken en beslissingen lag buiten het zicht, in de informele overleggen tussen coalitie en oppositie. De tijd dringt, want volgens de planning moet er donderdag over het belastingplan worden gestemd.
Tot die tijd wordt er vooral achter de schermen gezocht naar compromissen en meerderheden.
Tijdens het debat lieten oppositiepartijen PRO en ChristenUnie duidelijk merken dat zij de aanpak van minister Eelco Heinen (VVD, Financiën) zwaar bekritiseren. Zij verwijten hem dat door de nieuwe vermogensbelasting het kabinet naar verwachting 17,5 miljard euro aan belastinginkomsten misloopt tot 2040.
Pieter Grinwis van de ChristenUnie stelde dat Heinen hiermee ‘een enorm gat’ in de begroting slaat en zo zijn eigen geloofwaardigheid ondermijnt. Minister Heinen sloeg echter terug en vroeg om enige nuance: “Ik zie krachttermen over mij, die neem ik in ontvangst, maar ik zeg ook: laten we elkaar een beetje heel houden.”
Volgens Heinen zijn de voorspellingen over het miljardengat zo ver in de toekomst – tussen 2031 en 2040 – dat er niet te veel onrust over hoeft te ontstaan.
Alternatieven en eisen van oppositiepartijen
Achter de schermen wordt ondertussen verder geschaafd aan alternatieve plannen. Zowel linkse als rechtse oppositiepartijen hebben hun eigen wensen. PRO en Volt formuleren hun eisen, terwijl een verbond van JA21, SGP en BBB ook samen optrekt in de onderhandelingen.
Vanuit deze partijen klinkt de oproep dat de coalitie nu eindelijk ‘kleur moet bekennen’. PRO-leider Jesse Klaver verwoordde het als volgt: “We zitten nog steeds in een permanente formatie met een kabinet dat niet kiest tussen links of rechts.
Deze week zal dat wel moeten.” Ook Joost Eerdmans, namens BBB en SGP, onderstreepte dat hun eisen bekend zijn en daar geen verandering in is gekomen.
Onverwachte wending van Markuszower
Opmerkelijk was de houding van Gidi Markuszower en zijn groep afgesplitste PVV-Kamerleden. In eerste instantie leek het erop dat zij het belastingplan van het kabinet zouden steunen, maar plotseling diende Markuszower een motie van wantrouwen tegen het kabinet in.
Dit leidde tot verbazing bij andere partijen, die zich afvroegen of Markuszower daarmee zijn steun voor het belastingplan introk. Henk Vermeer (BBB) vroeg zich openlijk af: “Allerlei ministers zeggen: ‘de Groep Markuszower steunt het belastingplan’.
Wat betekent dit dan, heeft Markuszower iets toegezegd wat hij nu terugneemt?”
Markuszower zelf hield vol dat zijn koers helder was en dat het vreemd zou zijn om nu al te zeggen of zijn groep voor of tegen het belastingplan zou stemmen. De motie van wantrouwen moest volgens hem vooral gezien worden als een aansporing tot ‘volwassen politiek’ en stond los van de stemming over het belastingplan.
De motie was bij voorbaat kansloos; alleen PVV en FvD stemden vóór.
Het blijft daarmee onzeker of het rechtse drietal (JA21, SGP, BBB) al hun eisen ingewilligd wil zien, of dat er ruimte is voor compromissen. Tegelijkertijd dringen coalitiepartijen er bij de oppositie op aan om hun wensen en aanpassingen concreet op papier te zetten, zodat duidelijk wordt waarover gestemd kan worden.
Pas als de amendementen formeel zijn ingediend, kunnen VVD, D66 en CDA beoordelen of ze die kunnen steunen en of de rechtse partijen elkaar tot het einde toe blijven vasthouden.
De klok tikt richting stemming
Met de naderende stemming op donderdag neemt de druk toe. Vandaag zullen de onderhandelingen vooral achter de schermen plaatsvinden, in de hoop alsnog tot een akkoord te komen. Want als er geen deal wordt bereikt met de oppositie, kan dat grote gevolgen hebben voor de positie van het kabinet.
De vraag rijst dan of het kabinet de komende jaren nog wel in staat is om te regeren.
Volgens betrokkenen uit zowel de coalitie als de oppositie is er nog voldoende speelruimte. Buiten de formele debatten wordt er intensief contact gehouden via telefoontjes en berichten, allemaal met het doel om een meerderheid voor het belastingplan te vinden.
Complexiteit en grenzen van het debat
Minister Heinen weigerde zich in het debat te laten verleiden tot openlijke onderhandelingen over thema’s die buiten de belastingplannen vallen, zoals het stikstofbeleid, migratie of medisch-ethische kwesties. “Een aantal partijen heeft het over andere zaken, het stikstofbeleid, migratie, medisch-ethische vraagstukken.
Dat kan ik niet verwerken in een tabel. Daar gaat een belastingplan niet over,” aldus Heinen. Een eventueel akkoord over meer dan alleen belastingtarieven is volgens hem aan de fracties zelf om te bespreken.
Meer onzekerheid over de toekomst van het kabinet
De politieke spanning werd verder zichtbaar door een motie van de ChristenUnie, die dinsdag in stemming werd gebracht. De partij wil dat, mocht het kabinet vallen, er niet automatisch nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.
Eerst zou de Tweede Kamer moeten debatteren over de mogelijkheid van een doorstart of om te bepalen of de verhoudingen onherstelbaar zijn beschadigd. Een meerderheid van de Kamer steunde deze motie, wat aangeeft dat men serieus rekening houdt met een mogelijke val van het kabinet.
Het belastingplan zelf is al verschillende keren aangepast door het kabinet in een poging de oppositie tegemoet te komen. Toch is er nog geen akkoord bereikt.
De positie van de coalitie staat onder druk, onder meer omdat de VVD niet staat te springen om een miljonairsbelasting, terwijl PRO daar juist op aandringt als voorwaarde voor steun. CDA-leider Henri Bontenbal zette de VVD recent onder druk, wat de interne spanningen verder vergroot.
De stemming over het belastingplan wordt gezien als een cruciaal moment voor het voortbestaan van het kabinet. Vooralsnog heeft de zoektocht naar compromissen nog niet het gewenste resultaat opgeleverd, en zijn alle ogen gericht op de komende dagen waarin alles achter de schermen beslist lijkt te worden.
