De spanning tussen de coalitiepartijen D66, VVD en CDA is tot een dieptepunt gedaald. In de wandelgangen van het Binnenhof klinkt gemor en heerst een sfeer van onderling wantrouwen, waarbij de toekomst van het minderheidskabinet aan een zijden draadje hangt.
Wat begon als een normale politieke onderhandeling, is inmiddels uitgegroeid tot een felle confrontatie tussen de partijen die samen het kabinet vormen.
Vooral binnen de VVD heerst onbegrip en boosheid over de gang van zaken van de afgelopen dagen.
Achter gesloten deuren werd druk gesproken over het belastingplan en mogelijke wijzigingen, maar volgens VVD-leider Dilan Yesilgöz was de partij niet of nauwelijks op de hoogte van de concrete afspraken die haar coalitiepartners aan het maken waren met de linkse oppositiepartijen Pro en Volt. “We zijn hier door overvallen.
Dit is niet de manier waarop we met elkaar moeten samenwerken,” liet Yesilgöz, zichtbaar geëmotioneerd, weten voor de ingang van het ministerie van Defensie.
De directe aanleiding voor de spanningen is een akkoord dat D66, CDA, Pro en Volt gesloten hebben over aanpassingen aan het belastingplan.
Volgens Yesilgöz zijn deze voorgestelde wijzigingen niet alleen slecht voor Nederland, maar brengen ze ook de stabiliteit van het huidige kabinet in gevaar en zijn ze bovendien in strijd met de afspraken uit het regeerakkoord.
Zij wil dat haar coalitiegenoten de gemaakte deal terugdraaien, anders twijfelt ze openlijk of de VVD nog in de huidige samenstelling verder kan gaan.
Felle woorden en beschuldigingen
De kritiek van Yesilgöz richt zich vooral op de manier waarop haar coalitiepartners de onderhandelingen hebben gevoerd. Hoewel het voor de VVD geen geheim was dat D66 en CDA spraken met Pro en Volt, was de uiteindelijke deal pas op het laatste moment aan de partij gecommuniceerd.
“We hebben steeds gevraagd hoe het ermee stond, maar we zijn pas een kwartier voor de persconferentie van Klaver geïnformeerd dat er een deal was,” aldus Yesilgöz. Haar woorden waren scherp: “Het kan natuurlijk dat D66 en CDA liever een coalitie met Pro hebben. Maar zeg dat dan!”
D66 en CDA herkennen zich niet in het beeld dat door de VVD wordt geschetst. Zij stellen juist dat hun coalitiepartner op de hoogte was van de vorderingen en leggen de verantwoordelijkheid bij de VVD, die volgens hen niet wilde meedoen aan de onderhandelingen.
Ondanks de felle reactie van Yesilgöz zijn D66 en CDA niet van plan het akkoord met Pro en Volt terug te draaien. “Wij gaan niet heronderhandelen,” lieten zij vanavond weten.
Akkoord over belastingplan
Het akkoord waar de controverse om draait, is het resultaat van langdurige onderhandelingen tussen D66, CDA, Pro en Volt die tot diep in de nacht doorgingen. Er wordt ongeveer 1 miljard euro verschoven van belasting op arbeid naar belasting op vermogen.
Dit betekent dat werkenden en kleine spaarders er op vooruit gaan, terwijl vermogenden meer belasting gaan betalen. Deze aanpassing is een afgezwakte versie van het oorspronkelijke plan van de oppositiepartijen.
Volgens de vier betrokken partijen zou deze verschuiving vooral gunstig uitpakken voor de werkenden en kleine spaarders, terwijl de lasten voor vermogenden toenemen. Kamerleden Paternotte (D66) en Bontenbal (CDA) spraken eerder op de dag hun hoop uit dat de VVD ofwel zou instemmen met het voorstel, of in ieder geval niet actief zou tegenwerken.
Stabiliteit en coalitieakkoord onder druk
Een belangrijk argument voor het sluiten van het akkoord met Pro en Volt is dat het belastingplan daarmee ook in de Eerste Kamer waarschijnlijk op een meerderheid kan rekenen. Toch beschouwt Yesilgöz de aanpassing als een breuk met het coalitieakkoord, waarin is afgesproken te zorgen voor een stabiel belasting- en vestigingsklimaat voor ondernemers.
Zij ziet de nieuwe afspraken als een risico voor de stabiliteit van het kabinet en het ondernemersklimaat in Nederland.
De VVD-leider spreekt over de noodzaak van een “fundamentele reset” binnen de coalitie als D66 en CDA vasthouden aan hun deal met Pro en Volt. Wat zij precies bedoelt met deze reset, bleef onduidelijk, maar het vertrouwen tussen de partijen lijkt ernstig beschadigd.
Achter de schermen blijken D66 en CDA niet goed te kunnen inschatten wat Yesilgöz zal doen als zij vasthouden aan de afspraken met de linkse oppositie. De VVD-leider heeft niet expliciet gezegd dat ze de stekker uit de coalitie zal trekken, maar de dreiging hangt duidelijk in de lucht.
Onzekerheid over de toekomst
De stemming over het belastingplan en de voorgestelde wijzigingen staat gepland voor morgenmiddag. Voor D66 en CDA is het duidelijk: zij trekken hun steun aan het akkoord met Pro en Volt niet in, ondanks de risico’s die dat met zich meebrengt voor de samenwerking met de VVD.
Zij wagen het erop en laten de bal bij hun coalitiepartner liggen.
Premier Jetten heeft zich tot nu toe niet uitgelaten over de uitspraken van Yesilgöz. Via de Rijksvoorlichtingsdienst maakte hij bekend dat hij vanavond niet meer zal reageren. Morgen wordt hij in de Tweede Kamer verwacht, waar een debat over het belastingplan op de agenda staat.
De uitkomst van dit debat zou verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor de toekomst van het minderheidskabinet, dat minder dan negen maanden geleden aantrad na het vroegtijdig aftreden van het kabinet-Schoof.
Voortbestaan van kabinet op het spel
De onzekerheid over het voortbestaan van het kabinet is groot. Mocht het kabinet inderdaad vallen, dan zou dat opnieuw een voortijdig einde betekenen voor een coalitie die de volledige regeerperiode van vier jaar niet heeft volgemaakt.
De Tweede Kamer nam gisteren nog een motie van de ChristenUnie aan waarin werd opgeroepen om bij een tussentijdse val van het kabinet eerst te kijken naar een lijmpoging of een nieuwe formatie, in plaats van direct nieuwe verkiezingen uit te schrijven.
Het is nu afwachten wat de uitkomst zal zijn van de stemming over het belastingplan en of de spanningen binnen de coalitie verder zullen escaleren. De komende dagen zullen bepalend zijn voor het lot van het minderheidskabinet en de onderlinge verhoudingen binnen de coalitie.
