In Den Haag wordt zelden hardop gezegd wat er achter gesloten deuren wordt uitruild, maar soms sijpelt het toch naar buiten. De afgelopen dagen ging het vooral over een plotselinge doorbraak rond geld voor ontwikkelingssamenwerking, en vooral: hoe die doorbraak precies tot stand kwam.
Officieel draait het om een begrotingspuzzel, een eenmalige financiële injectie en een meerderheid in de Eerste Kamer. Maar achter de schermen zou er meer zijn afgesproken tussen coalitiepartijen VVD en D66. En juist dat zorgt nu voor gefronste wenkbrauwen.
Een budget dat maar niet rond kwam
D66-minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) was al maanden bezig om zijn begroting door de Eerste Kamer te krijgen. Daar was geen vanzelfsprekende steun, en zonder extra geld leek een meerderheid steeds moeilijker te vinden.
Gisteren kwam dan ineens het nieuws dat die meerderheid er wél is. Pro is bereid voor te stemmen, maar niet zonder tegenprestatie: een eenmalig bedrag van 380 miljoen euro extra voor ontwikkelingssamenwerking. Daarmee werd een jarenlange discussie in één klap heel concreet.
Waarom die 380 miljoen zo gevoelig ligt
Het extra geld is politiek beladen, omdat de VVD al langer kritisch is op het budget voor ontwikkelingssamenwerking. Binnen de coalitie leeft juist bij D66 de wens om internationale hulp, handel en stabiliteit stevig te blijven ondersteunen.
Dat betekende dat Sjoerdsma niet alleen buiten het kabinet moest zoeken naar steun, maar óók intern moest onderhandelen om überhaupt ruimte te vinden. De uitkomst: 380 miljoen euro erbij, maar dat geld moest ergens vandaan komen.
Waar het geld volgens de brief vandaan komt
In een brief aan de Kamer legt Sjoerdsma uit hoe de 380 miljoen bij elkaar wordt geschoven. Een belangrijk onderdeel is het naar voren halen van budget dat eigenlijk voor komende jaren was gereserveerd, zodat het nu al uitgegeven kan worden.
Daarnaast zou er op het ministerie van Financiën nog een pot geld hebben gestaan dat eerder bedoeld was voor Oekraïne. Dat bedrag wordt nu (deels) ingezet voor ontwikkelingssamenwerking. Op papier klinkt het als boekhouden, in de praktijk gaat het om duidelijke politieke keuzes.
De schaduwdeal die niet in de brief staat
Volgens bronnen die de berichtgeving van Trouw bevestigen, is er naast die officiële uitleg nóg een afspraak gemaakt: mondeling, achter gesloten deuren, en dus niet terug te lezen in de stukken die naar de Kamer zijn gestuurd.
De kern: D66 zou bereid zijn het verzet te laten varen tegen een VVD-wens om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. In ruil daarvoor zou de VVD akkoord zijn gegaan met het extra geld voor Sjoerdsma’s begroting.
Wat de VVD precies wil met die wet
De VVD pleit al langere tijd voor een wet die ‘verheerlijking van terrorisme’ strafbaar maakt. Denk aan het prijzen van een aanslag in een speech of tekst, het verspreiden van video’s waarin terroristisch geweld wordt opgehemeld, of het tonen van vlaggen en symbolen van terroristische organisaties.
Het idee achter de wet: extra kansen creëren om propaganda en radicaliserend materiaal aan te pakken. De VVD ziet het als een noodzakelijk middel om het verspreiden van terroristisch gedachtengoed steviger te kunnen bestrijden, juist in een tijd waarin online content razendsnel rondgaat.
Waarom D66 eerder op de rem stond
D66 heeft zich juist fel verzet tegen deze strafbaarstelling. Niet omdat de partij soft zou willen zijn op terrorisme, maar omdat de juridische grens volgens critici te vaag is. Wat is precies ‘verheerlijking’ en wanneer is iets afschuwelijk, maar nog net niet strafbaar?
Die vaagheid kan gevolgen hebben voor de vrijheid van meningsuiting, waarschuwen tegenstanders. Ook de Raad voor de Rechtspraak uitte stevige kritiek: als de term onvoldoende is afgebakend, kunnen journalisten, onderzoekers of makers van documentaires sneller in de gevarenzone terechtkomen.
Een eerdere afspraak die nu lijkt te kantelen
Opvallend is dat deze wet niet in het coalitieakkoord staat, maar volgens bronnen wél eerder mondeling is besproken. Tijdens eerdere coalitieonderhandelingen zou D66 hebben afgedwongen dat een al eerder ingediende versie van de wet niet opnieuw zou worden ingediend.
Nu klinkt het dus alsof er alsnog een opening is gecreëerd: minister Van Weel zou de wet opnieuw mogen indienen. Of dat daadwerkelijk betekent dat D66 voortaan stil blijft, is nog onduidelijk. Maar de suggestie alleen al maakt de deal extra gevoelig.
Kritiek in de Kamer: ‘achterkamertjes’
In de Tweede Kamer reageerden oppositiepartijen verbaasd en geïrriteerd op het idee van een ‘geheime deal’. Kamerlid Kröger (GroenLinks-PvdA) zei in debat met Sjoerdsma “geschokt” te zijn en wilde weten welke afspraken nog meer buiten beeld zijn gemaakt.
Volt-leider Dassen ging een stap verder en vroeg zich hardop af wat er nog meer is uitonderhandeld zonder dat de Kamer het weet. Kamerlid Heutink (groep-Markuszower) sprak van “gekonkel in de achterkamertjes”. De sfeer: als dit klopt, dan willen partijen transparantie.
Sjoerdsma houdt de deur dicht
Sjoerdsma zelf wilde niet ingaan op de vermeende mondelinge afspraak. In zijn formele reactie stelde hij dat het wetsvoorstel over strafbaarstelling van verheerlijking van terrorisme geen onderdeel is van de afspraken met Pro over de begroting.
Ook benadrukte hij dat er binnen het kabinet bij belangrijke besluiten altijd overleg is, “zo ook bij de totstandkoming van wetgeving”. Maar daarmee is de vraag niet weg: als de afspraak niet met Pro is gemaakt, met wie dan wel en hoe hangt die samen met het extra geld?
Wat zijn de mogelijke gevolgen
Politiek gezien liggen er nu twee discussies op tafel. De eerste is inhoudelijk: of het strafbaar stellen van ‘verheerlijking’ juridisch houdbaar is en niet te veel botst met grondrechten. Die discussie komt terug zodra het wetsvoorstel opnieuw wordt ingediend.
De tweede is bestuurlijk: hoeveel ruimte coalitiepartijen hebben om mondelinge ruilafspraken te maken zonder dat die zichtbaar zijn voor de Kamer en het publiek. Als dat vertrouwen beschadigt, kan dat bij volgende onderhandelingen en stemmingen direct doorwerken.
Een kwestie van vertrouwen én timing
Dat deze kwestie nu opspeelt, heeft ook met timing te maken. De begroting moest gered worden, de coalitie stond onder druk, en met één financiële toezegging was er ineens beweging in de Eerste Kamer. Dat is precies het soort moment waarop schaduwafspraken snel worden vermoed.
Of er daadwerkelijk een ‘deal’ is zoals bronnen schetsen, zal de komende tijd moeten blijken uit het handelen van de coalitie. Wordt het wetsvoorstel snel ingediend? En hoe reageert D66 zodra het weer op tafel ligt? Dat zijn de signalen waar Den Haag nu op let.
Praat mee
De discussie raakt aan twee gevoelige onderwerpen tegelijk: de grenzen van vrijheid van meningsuiting en de manier waarop de politiek haar keuzes uitlegt. Juist daarom is het debat zo fel: het gaat niet alleen om geld, maar ook om principes en transparantie.
Wat vind jij: hoort dit soort ruilhandel bij politiek, of gaat dit te ver als afspraken niet open op papier staan? Laat het ons weten via onze social media en deel je reactie.
Bron: nos.nl
