De rekening voor medische zorg op COA-locaties is de afgelopen jaren opvallend hard gegroeid. Het gaat om een stille kostenpost die meestal pas aandacht krijgt als er nieuwe cijfers opduiken, en die dan meteen vragen oproept over schaal, keuzes en controle.
Uit gegevens die zijn opgevraagd bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) blijkt dat de totale zorguitgaven voor asielzoekers en statushouders in de opvang in vijf jaar tijd ruim zijn verdubbeld. Waar in 2020 nog rond de 105 miljoen euro werd besteed, stond de teller in 2024 op 268 miljoen euro.
Een stijging die je niet overal terugziet
In dat bedrag zitten verschillende soorten zorg: van huisarts- en ziekenhuiszorg tot tandartsbezoek, geestelijke gezondheidszorg en de inzet van tolken. Het zijn dus niet alleen ‘grote’ behandelingen, maar ook de dagelijkse, praktische zorgvragen die in elke gemeenschap voorkomen.
Volgens het COA heeft de groei vooral te maken met het simpele feit dat er veel meer mensen op opvanglocaties wonen. In 2020 ging het om ongeveer 27.000 bewoners; in 2024 waren dat er ruim 69.000. Meer bewoners betekent meer consulten, meer doorverwijzingen en dus een hogere totaalrekening.
Per bewoner blijft het bedrag ongeveer gelijk
Hoewel het totaalbedrag flink stijgt, blijven de kosten per persoon volgens de beschikbare berekening redelijk stabiel. Omgerekend komt het neer op ongeveer 3.900 euro per jaar per bewoner. Dat klinkt als een gemiddelde, maar het is wel een gemiddelde dat direct discussie oproept.
Gezondheidseconoom Wim Groot (Universiteit Maastricht) noemt het namelijk een fors bedrag, zeker omdat veel asielzoekers relatief jong zijn. Jonger betekent meestal: minder chronische aandoeningen en lagere zorgkosten. Dat maakt de vergelijking met andere groepen extra interessant.
Hoger dan bij Nederlanders van vergelijkbare leeftijd
Groot schat dat Nederlanders in dezelfde leeftijdscategorie gemiddeld rond de 3.000 euro per jaar aan zorgkosten maken. Daarmee liggen de zorgkosten voor asielzoekers op COA-locaties dus hoger dan je op basis van leeftijd alleen zou verwachten.
Dat verschil kan volgens hem meerdere oorzaken hebben. Veel mensen die in de opvang terechtkomen, hebben een zware route achter de rug of komen uit situaties met geweld, stress en onzekerheid. Zulke ervaringen laten niet alleen mentale sporen na, maar kunnen ook lichamelijke klachten verergeren.
Inhaalslag door jaren zonder goede zorg
Een belangrijk punt is dat medische problemen soms pas in Nederland goed zichtbaar worden. In landen van herkomst is zorg niet altijd toegankelijk, betaalbaar of beschikbaar. En onderweg is medische hulp vaak helemaal geen prioriteit, of simpelweg onhaalbaar.
Groot spreekt daarom van een mogelijke ‘inhaalslag’: klachten die langer zijn blijven liggen, kunnen verergeren. Wat eerst een behandelbare aandoening was, kan door uitstel complexer worden. Dat vertaalt zich uiteindelijk in extra consulten, onderzoeken en behandelingen.
Waar gaat het geld precies naartoe?
Opvallend: het COA geeft geen uitsplitsing van de totale kosten per zorgonderdeel. Dus hoeveel er naar huisartsen gaat, hoeveel naar ziekenhuizen, tandzorg, ggz of tolken blijft onduidelijk. De organisatie verwijst hierbij naar de AVG en naar concurrentiegevoeligheid.
Groot vindt die onderbouwing niet sterk. Volgens hem kun je best cijfers per sector openbaar maken zonder individuele partijen of patiënten te raken. Dat het toch niet gebeurt, wekt volgens hem de indruk dat men vooral bang is voor maatschappelijke onrust over de omvang van de bedragen.
Publiek geld en het debat over transparantie
De discussie raakt aan een breder punt: zorg in de opvang wordt betaald met publiek geld. Dan willen mensen vaak weten hoe dat geld precies wordt verdeeld, zeker als de bedragen zo snel oplopen. Zonder verdeling per post blijft het debat al snel hangen in aannames.
Transparantie is ook belangrijk om te kunnen sturen. Als je niet weet of de groei vooral zit in ziekenhuiszorg, tandheelkunde of ggz, wordt het lastig om te bepalen waar knelpunten liggen en waar het systeem mogelijk efficiënter kan.
Zorg zonder gewone zorgverzekering
Asielzoekers zijn in Nederland na acht weken automatisch verzekerd voor de meeste zorg die ook voor Nederlanders onder de basisverzekering valt. Ze hoeven in die periode meestal geen eigen zorgverzekering af te sluiten. De reden is praktisch: veel mensen hebben geen inkomen en kunnen geen premie betalen.
Ook statushouders die nog op een COA-locatie wonen vallen onder deze regeling. De betaling loopt via het COA, onder meer via de Regeling Medische Zorg Asielzoekers. Daarmee is de toegang tot essentiële zorg formeel geregeld, maar de uitvoering kan per locatie en situatie verschillen.
Eigen bijdrage voor wie werkt
Wie wél werkt, betaalt een eigen bijdrage voor de opvang. Daar vallen verschillende kosten onder, waaronder zorg. Volgens Groot gaat het bij een maandsalaris van ongeveer 2.000 euro om circa 500 euro per maand.
Of dat bedrag nog passend is, is volgens hem discutabel. Wie in Nederland woont en werkt, is doorgaans een flink deel van het inkomen kwijt aan vaste lasten. De vraag is dus hoe die bijdrage zich verhoudt tot de werkelijke kosten en tot wat mensen nog overhouden.
Drukte bij de huisarts in Budel
Hoe ziet die zorg eruit in de praktijk? In het azc in Budel draait huisarts ‘Bart’ al ruim tien jaar mee binnen Gezondheidszorg Asielzoekers. Uit veiligheidsoverwegingen gebruikt hij niet zijn echte naam. Zijn beeld is helder: de ochtenden zijn vrijwel altijd druk.
Asielzoekers kunnen elke ochtend tussen negen en tien uur binnenlopen. Een assistent doet eerst een intake, waarna wordt bepaald of een huisarts nodig is of dat een verpleegkundige kan helpen. Bij taalproblemen kan er een tolk worden ingezet, zodat het gesprek toch goed gevoerd kan worden.
Waarom Nederland als ‘zorgland’ bekendstaat
Volgens Bart weten veel bewoners dat Nederland in vergelijking met sommige andere Europese landen goede zorg biedt. Die reputatie speelt mee in het vertrouwen dat mensen hier sneller hulp krijgen, zeker als ze onderweg of elders nul op het rekest kregen.
Hij benadrukt dat het respecteren van mensenrechten in Nederland zwaar weegt, en dat het land daar ook internationaal om bekendstaat. Die gedachte werkt in de spreekkamer vaak verzachtend: mensen voelen zich gezien, al blijft het zorgsysteem natuurlijk niet onbeperkt.
Ggz blijft een hardnekkig knelpunt
Toch noemt Bart één punt waar het regelmatig spaak loopt: de geestelijke gezondheidszorg. Sommige bewoners kampen met trauma’s, stemmen horen, nachtmerries of zware angstklachten. Dan is snelle, stabiele begeleiding essentieel, maar juist dat is moeilijk te organiseren.
De reden is deels praktisch en deels systeemmatig: bewoners worden geregeld verplaatst naar andere locaties. En wie verhuist, komt vaak opnieuw onderaan een regionale wachtlijst terecht. Daardoor schuift hulp steeds verder op, terwijl klachten in de tussentijd kunnen verergeren.
Het verhaal van Timbila uit Burkina Faso
In Budel verblijft ook de 32-jarige Timbila uit Burkina Faso. Hij zegt dat medische hulp een belangrijke reden was om door te reizen naar Nederland. In 2023 vielen jihadisten zijn dorp binnen; mannen moesten zich aansluiten, anders dreigde de dood.
Timbila weigerde en raakte daarbij gewond: een steek in zijn buik. Hij sloeg op de vlucht en kwam via Libië en Italië in Europa terecht. In Italië hoopte hij dat een arts zijn wond zou bekijken, maar volgens hem bleef die hulp uit en kreeg hij te horen dat er geen dokter beschikbaar was.
Rust door een duidelijke diagnose
Na ongeveer een jaar besloot hij door te reizen naar Nederland, omdat hij had gehoord dat de zorg hier beter geregeld is. Zes weken geleden kwam hij aan en kreeg hij, zoals gebruikelijk, een medische intake. Die intake gaf hem vooral opluchting.
Daar bleek dat hij een buikhernia (breuk) had overgehouden aan de steekwond. Het mes ging door meerdere lagen van de buikwand, en doordat de wond niet goed herstelde ontstond een zwakke plek. Voor Timbila was het belangrijkste: eindelijk weten wat er aan de hand was.
Operatie pas na acht weken
Een operatie kan pas plaatsvinden als hij acht weken in Nederland is. Tot die tijd heeft hij recht op de meest noodzakelijke zorg en gebruikt hij pijnstillers om de klachten te overbruggen. Het illustreert meteen hoe regels en medische noodzaak soms langs elkaar heen lopen.
Toch zegt Timbila dankbaar te zijn voor de hulp die hij krijgt en hoopt hij te mogen blijven. Als dat lukt, wil hij later iets terugdoen. Het is een persoonlijke noot in een debat dat vaak over bedragen gaat, maar uiteindelijk over mensenlevens draait.
Wat deze cijfers losmaken
De verdubbeling van totale kosten lijkt vooral een gevolg van de groei van de opvang, terwijl het gemiddelde per persoon redelijk stabiel blijft. Tegelijk blijft de vraag staan of 3.900 euro per jaar per bewoner passend is, en vooral: welke zorgposten drukken het zwaarst op de begroting.
Zonder duidelijke uitsplitsing blijft het publiek aangewezen op schattingen en vermoedens. En juist dat maakt het onderwerp gevoelig. Transparantie kan helpen om het gesprek concreter te maken: waar zitten de echte knelpunten, wat werkt wel, en wat kan slimmer of menselijker?
Laat ons weten wat jij hiervan vindt op onze sociale media: moeten deze zorguitgaven verder uitgesplitst worden, of is het logisch dat het COA voorzichtig is met details?
Bron: nieuwrechts.nl
