Het Nederlandse gevangeniswezen kraakt al een tijd in zijn voegen. Niet door één groot incident, maar door een optelsom van praktische problemen: cellen die vol zitten, roosters die nauwelijks rond te krijgen zijn en een systeem dat weinig marge overlaat als het ergens misgaat.
Den Haag zoekt daarom naar manieren om de druk te verlagen zonder meteen overal nieuwe muren te metselen. In dat licht werkt staatssecretaris Van Bruggen (Justitie) aan een plan dat de dagelijkse praktijk in gevangenissen merkbaar kan veranderen.
Meer buiten werken, binnen slapen
Een van de meest in het oog springende ideeën: meer gedetineerden overdag naar buiten laten om te werken, onder toezicht en met een enkelband. Het basisprincipe blijft dat zij ’s avonds terugkeren naar hun cel, aldus berichtgeving via de NOS.
Het gaat om een uitbreiding van bestaande trajecten waarbij mensen al deels buiten de inrichting kunnen functioneren. Van Bruggen wil de criteria verruimen, zodat een grotere groep in aanmerking komt voor dit ‘buiten werken en binnen slapen’-model.
Waarom deze stap nu op tafel ligt
De aanleiding is vooral het hardnekkige tekort aan gevangeniscellen, gecombineerd met een personeelstekort dat niet snel verdwijnt. Als er te weinig bewaarders zijn, wordt elke extra gedetineerde direct een veiligheids- en roosterpuzzel.
Er circuleren al langer ideeën om de druk te verlagen, maar dit voorstel geldt als een van de grootste ingrepen tot nu toe. Niet omdat het klein is, maar omdat het voelt als een andere manier van straffen organiseren.
Minder begeleiding voor kortgestraften
In het actieplan zit nog een maatregel die minder zichtbaar is, maar wel veel impact kan hebben: kortgestraften zouden minder begeleiding krijgen richting terugkeer in de samenleving. Dat moet personeel vrijspelen voor andere taken.
De redenering daarbij: wie maximaal twaalf weken vastzit, heeft volgens het plan minder uitgebreide re-integratie nodig. Dat klinkt efficiënt, maar roept ook vragen op over hoe je terugval voorkomt bij mensen die snel weer buiten staan.
Noodmaatregelen als het tekort blijft groeien
Als deze aanpak onvoldoende lucht geeft, kijkt het kabinet ook naar zwaardere noodopties. Op dit moment kunnen gevangenen onder voorwaarden al twee weken eerder vrijkomen, puur om ruimte te maken in overvolle inrichtingen.
Die regeling zou dan verder kunnen worden opgerekt, waardoor mensen nog eerder de gevangenis uit gaan. Dat is een gevoelig onderwerp, omdat het raakt aan het gevoel van rechtvaardigheid én aan de bescherming van de samenleving.
Een financiële puzzel met grote bedragen
Los van de korte termijn speelt er een lange termijnprobleem: de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) waarschuwt dat de komende jaren ongeveer drieduizend cellen kunnen verdwijnen door gebrek aan onderhoudsgeld. Dat zou de druk juist verder verhogen.
DJI spreekt over een investering van 350 miljoen euro om bestaande gevangenissen draaiende te houden. Daarbovenop is nog eens 550 miljoen euro nodig als Nederland echt extra cellen wil toevoegen. En dan moet het werk volgens DJI ook anders georganiseerd worden.
Deze extra voorstellen liggen ook op tafel
DJI noemt meerdere opties die samen moeten voorkomen dat het systeem vastloopt. Denk aan een ‘noodventiel’ om snel te kunnen ingrijpen als inrichtingen dreigen over te lopen, en aan een geleidelijkere terugkeer van gedetineerden naar buiten.
Andere ideeën gaan over sober starten aan het begin van een straf, minder beveiligde gevangenissen voor lage risico’s, en minder vaak mensen vastzetten vóór hun proces. Ook eerder vrijlaten van verdachten wordt genoemd als mogelijke drukverlager.
Wie komt in aanmerking voor eerder vrijlaten?
Nu geldt eerder vrijlaten vooral voor mensen met een gevangenisstraf korter dan een jaar. Als de tekorten aanhouden, overweegt het kabinet om die grens te verschuiven, zodat ook straffen tot twee jaar in aanmerking kunnen komen.
Dat is politiek gevoelig, omdat het raakt aan de balans tussen capaciteit en strafuitvoering. Tegelijk laat het zien hoe acuut de situatie is: als extra cellen en extra personeel niet snel haalbaar zijn, blijft er weinig anders over dan schuiven met regels.
Politieke discussie en beperkt extra geld
Binnen de minderheidscoalitie is stevig gedebatteerd over de aanpak. Vooral over de vraag hoeveel geld er nodig is om het gevangeniswezen echt te repareren, lopen de meningen uiteen. Investeren kost veel, maar niets doen kan ook duur uitpakken.
Het kabinet heeft inmiddels extra middelen toegezegd, maar het blijft bij 75 miljoen euro voor volgend jaar. Of dat genoeg is om de druk voelbaar te verlichten, is de grote vraag. Wat vind jij: pragmatisch of te riskant? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: metronieuws.nl
