Een persoon in het water zien worstelen, zorgt vrijwel automatisch voor de neiging om direct te helpen. Toch kan juist die eerste reactie levensgevaarlijk uitpakken. Jaarlijks verdrinken ongeveer 140 mensen in Nederland. Een deel van de slachtoffers komt om tijdens een poging iemand anders te redden. De Reddingsbrigade waarschuwt daarom nadrukkelijk voor een fout die gemakkelijk een tweede slachtoffer kan veroorzaken.
Recente drama’s laten het gevaar zien
De afgelopen periode ging het meerdere keren ernstig mis tijdens reddingspogingen. Voor de kust van Callantsoog verdronken twee vrouwen toen zij een kind probeerden te redden.
Ook tijdens een vakantie in Italië vond een drama plaats. Een Nederlandse man overleed toen hij zijn zoon probeerde te redden.
Eerder dit seizoen kwam een vrouw om het leven in de Waal bij Ochten. Zij had kinderen eerst in veiligheid gebracht.
Het zijn situaties waarin iemand vanuit een begrijpelijke reflex probeert te helpen. Toch kan een reddingspoging in open water bijzonder gevaarlijk worden.
Reddingsbrigade spreekt van pikzwarte scenario’s
Ernst Brokmeier is woordvoerder van Reddingbrigade Nederland en werkt als lifeguard op het strand van Zandvoort.
Hij noemt dergelijke gebeurtenissen ‘Pikzwarte scenario’s’. Volgens hem brengt een reddingsactie in het water bijzondere risico’s met zich mee.
“Aan iemand proberen te redden in het water kleeft een extra groter risico dan iemand redden op land. Zo kan lang niet iedereen goed zwemmen, maar dat vergeten mensen misschien in een panieksituatie.”
Juist paniek kan ervoor zorgen dat iemand zijn eigen zwemvaardigheid overschat. Daarbij kunnen omstandigheden op het water snel veranderen.
Een drenkeling kan de redder vastgrijpen
Een belangrijk gevaar ontstaat zodra je daadwerkelijk bij een drenkeling komt. Iemand die bang is om te verdrinken, probeert zich instinctief ergens aan vast te houden.
“Wat je vaak ziet, is de volgende reflex: iemand die wordt gered, pakt de redder vast. Om de middel, aan de nek, arm of been. Als een boei fungeren is zelfs voor ervaren lifeguards moeilijk, terwijl zij vaak een vest dragen dat ze kunnen opblazen waardoor ze een drijvend eiland worden. Als je dat niet hebt en je bent niet zo ervaren, is het een enorme uitdaging om samen boven te blijven.”
Daar komen vermoeidheid en kramp nog bij. Ook de diepte van het water kan een reddingspoging aanzienlijk moeilijker maken.
Stroming maakt een reddingspoging nog gevaarlijker
Niet iedere drenkeling raakt door dezelfde oorzaak in problemen. Soms speelt sterke stroming een belangrijke rol.
“Ook zie je geregeld dat iemand in de problemen komt door de kracht van het water”, vertelt Brokmeier.
“Zoals in een vaargeul of een mui. Als je daarnaartoe zwemt, bevinden niet één maar twee mensen zich in een gevaarlijke situatie.”
Je kunt daardoor zelf in precies dezelfde stroming terechtkomen. Daarmee verandert één noodsituatie binnen enkele ogenblikken in een probleem met meerdere slachtoffers.
Ga niet zomaar zelf het water in
De belangrijkste waarschuwing van de Reddingsbrigade klinkt misschien tegenstrijdig. Toch adviseren deskundigen om niet alleen achter een drenkeling aan te zwemmen.
Bel eerst 112 of zoek iemand die beter uitgerust is om te helpen. Op zee kan bijvoorbeeld een surfer ondersteuning bieden.
“We begrijpen dat het tegen je gevoel ingaat, maar ons advies blijft: ga niet in je eentje iemand redden in het water”, zegt Brokmeier.
Besluit je toch hulp te bieden, dan adviseert hij contact met de kant te behouden. Dat kan bijvoorbeeld met een touw.
Ook kunnen meerdere mensen een menselijke ketting vormen. Daardoor kan iemand gemakkelijker worden teruggetrokken wanneer de situatie gevaarlijk wordt.
Voorbereiding kan levens redden
Veilig zwemmen begint eigenlijk voordat je het water ingaat. De Reddingsbrigade adviseert daarom vooraf naar de omstandigheden te kijken.
“Wat ook raadzaam is: check van tevoren of er reddingsbrigade in de buurt is en hoe je die kan bereiken en of er een waarschuwingsvlag is gehesen. Gaat een familielid het water in? Houd diegene in de gaten en houd je telefoon bij de hand. Maar simpeler nog: wie niet kan zwemmen, moet niet gaan zwemmen. Door pootjebaden koel je ook af.”
Vooral toezicht op kinderen en kwetsbare zwemmers blijft belangrijk. Een noodsituatie kan zich namelijk razendsnel ontwikkelen.
Jaarlijks ongeveer 140 verdrinkingen
In 2024 verdronken ongeveer 140 mensen in Nederland. Ongeveer 100 slachtoffers waren inwoners van Nederland. De overige 40 waren dat niet.
Volgens Brokmeier blijft dat aantal al meerdere jaren redelijk stabiel. Tegelijkertijd brengen mensen tegenwoordig vaker langere tijd bij het water door.
“We zien dat we meer tijd doorbrengen bij het water. Vroeger gingen mensen om 18.00 uur met hun tasje naar huis om te eten, nu heb je na werktijd een tweede piek bij het water. Tegenwoordig zijn er veel stadstranden en heb je hippe tentjes die strandfeesten organiseren.”
Meer recreatie rond water betekent ook dat waterveiligheid belangrijk blijft.
Reddingsbrigade hoopt op minder slachtoffers
Volgens de Reddingsbrigade hoeft het huidige aantal verdrinkingen niet vanzelfsprekend te blijven.
“Toch denken we dat het cijfer naar beneden kan. We hopen dat mensen blijven leren zwemmen en provincies en gemeenten op meer plekken voor toezicht kunnen zorgen. Want als het misgaat, is de impact enorm.”
De belangrijkste boodschap blijft daardoor opvallend eenvoudig. Iemand helpen betekent niet automatisch dat je zelf het water in moet springen.
Juist door eerst professionele hulp in te schakelen, voorkom je mogelijk dat één drenkeling uiteindelijk twee slachtoffers wordt.
