Vijf maanden voor een cruciale verkiezingsdag lijkt het politieke landschap in Nederland aanzienlijk te verschuiven. Terwijl de voorbereidingen voor de Provinciale Statenverkiezingen van 17 maart 2027 in volle gang zijn, houden veel politieke partijen hun adem in.
De uitkomst van deze verkiezingen is immers niet alleen bepalend voor de Provinciale Staten zelf, maar heeft ook verstrekkende gevolgen voor de machtsverhoudingen in de Eerste Kamer.
De komende maanden zijn daarom van groot belang voor het kabinet-Jetten. Elke partij probeert haar positie te versterken en de steun van de kiezer te behouden, in de wetenschap dat de Senaat straks over het lot van nieuwe wetten beslist.
De spanning stijgt nu al, want een meerderheid in de Eerste Kamer is allerminst gegarandeerd voor de huidige coalitie.
Analyse van Maurice de Hond zet kabinet op scherp
Onderzoeker Maurice de Hond heeft onlangs onderzocht hoe de huidige politieke verhoudingen zich vertalen naar de toekomstige samenstelling van de Eerste Kamer. Zijn analyse laat zien dat een meerderheid voor het kabinet-Jetten nog mogelijk is, maar allesbehalve vanzelfsprekend.
De regering kan niet meer rekenen op de machtspositie die zij tot nu toe gewend was.
Volgens de meest recente peiling van De Hond, gehouden begin oktober, staan de drie regeringspartijen – VVD, D66 en CDA – samen op slechts 42 zetels in de Tweede Kamer. Ter vergelijking: bij de vorige verkiezingen waren dat er nog 66. Dit betekent dat de coalitiepartijen in totaal 24 zetels hebben verloren.
LEES OOK:Het kabinet wil uw beleggingswinst anders belasten, en niet iedereen gaat erop vooruit
Forse verliezen voor coalitiepartijen
De cijfers laten zien dat de VVD tien zetels lager staat dan bij de laatste verkiezingen, D66 verliest er acht en het CDA zes. Deze forse terugval is vooral relevant omdat het kabinet-Jetten in de Eerste Kamer afhankelijk is van steun buiten de eigen coalitie. De machtsbasis van de coalitie wankelt daarmee aanzienlijk.
Op dit moment beschikken VVD, D66 en CDA in de Eerste Kamer gezamenlijk over 22 zetels. De partij PRO heeft er veertien. Zelfs als PRO alle kabinetsvoorstellen zou steunen, komen deze vier partijen samen uit op 36 zetels – nog altijd twee te weinig voor een meerderheid, want daarvoor zijn er minimaal 38 nodig.
Het kabinet zal dus op zoek moeten naar extra steun van kleinere fracties of onafhankelijke senatoren om nieuwe wetgeving door de Senaat te krijgen.
Rechts ziet kansen, linkse partijen onder druk
De peiling van De Hond van 4 oktober is gebruikt om een mogelijke nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer te berekenen. Uit deze analyse blijkt dat vooral partijen aan de rechterzijde van de VVD kunnen profiteren van de veranderingen.
JA21 zou volgens deze prognose zeven zetels winnen, de PVV zes en Forum voor Democratie vier. Deze drie partijen samen boeken daarmee een gezamenlijke winst van zeventien zetels.
Voor de BoerBurgerBeweging (BBB) zijn de vooruitzichten daarentegen een stuk minder rooskleurig: de partij zou volgens de peiling maar liefst vijftien zetels verliezen ten opzichte van het resultaat dat zij in 2023 behaalde. Daarmee komt deze partij er in de nieuwe verhoudingen bekaaid vanaf.
Verschuivingen in het politieke midden
De politieke verschuivingen blijven niet beperkt tot de uiterste flanken. De positie van de VVD in het politieke midden wordt steeds ingewikkelder. De partij verliest aan beide kanten terrein en ziet tegelijkertijd dat rechtse partijen als JA21, PVV en FVD fors groeien.
Dit maakt het voor de VVD lastiger om haar rol als verbindende factor binnen de coalitie en de senaat te blijven vervullen.
Bovendien is het kabinet-Jetten bij het doorvoeren van nieuwe wetgeving afhankelijk van een steeds complexer wordend speelveld in de Eerste Kamer. De noodzaak om steun te zoeken bij kleinere fracties of onafhankelijke senatoren wordt hierdoor groter dan voorheen.
Impasse dreigt bij kabinetsbeleid
De ontwikkelingen in de peilingen zijn voor het kabinet-Jetten ronduit zorgwekkend. Wanneer de huidige trend zich doorzet, is het niet uitgesloten dat het kabinet straks niet langer kan rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer.
Dit zou de slagkracht van de regering aanzienlijk beperken en het risico op een politieke impasse vergroten.
LEES OOK:Pas op voor 1 januari, anders moet u straks honderden euro’s zorgtoeslag terugbetalen
De analyse van De Hond wijst uit dat de machtsverhoudingen binnen korte tijd radicaal kunnen veranderen. Rechts boekt forse winst, terwijl de coalitiepartijen fors verliezen en hun meerderheid op het spel staat. De komende maanden zullen uitwijzen of het kabinet erin slaagt het tij te keren en opnieuw voldoende steun te vergaren in de Senaat.
Deze ontwikkelingen zetten alles op scherp in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen. De uitslag daarvan zal doorslaggevend zijn voor de toekomst van het kabinet-Jetten en het succes van het kabinetsbeleid in de komende jaren.
