Het nieuws uit Frankrijk zorgt voor vragen en enige bezorgdheid onder virologen en gezondheidsdeskundigen in Europa. In het najaar werd een opmerkelijke ontdekking gedaan die de aandacht vestigde op een virus dat tot nu toe vooral onder dieren circuleerde.
De gebeurtenis roept de vraag op wat dit betekent voor de volksgezondheid, zeker omdat het virus ook in Nederland voorkomt.
Het virus waar het allemaal om draait, doet bij veel mensen wellicht niet direct een belletje rinkelen. Toch is het Shamonda-virus al langer bekend in de veesector. Vooral boeren en dierenartsen zijn ermee bekend, omdat het ongemerkt onder verschillende diersoorten aanwezig kan zijn. Maar tot op heden was het nog niet vastgesteld bij mensen.
Voor het eerst een mens besmet in Frankrijk
Begin oktober is voor het eerst een mens in Europa overleden na besmetting met het Shamonda-virus. Het slachtoffer in Frankrijk had een ernstig verzwakt immuunsysteem. Volgens het Franse onderzoek is het de eerste keer dat het virus daadwerkelijk bij een mens werd vastgesteld en dat dit tot het overlijden leidde. Dit maakt het incident uniek en uitzonderlijk, benadrukken experts.
Het Shamonda-virus staat bekend als een ziekte die vooral vee treft. In Nederland komt het virus onder meer voor bij schapen, koeien, paarden en alpaca’s. De verspreiding vindt plaats via knutten, kleine bijtende insecten. Wanneer deze insecten het bloed van een besmet dier drinken, kunnen zij het virus opnemen.
Na ongeveer anderhalve week komt het virus in hun speeksel terecht, waarna ze bij volgende beten andere dieren kunnen besmetten.
Overdracht naar de mens tot nu toe onbekend
Tot dit bijzondere geval in Frankrijk was niet bekend dat het Shamonda-virus ook op mensen kan overslaan. De besmetting en het daaropvolgende overlijden zijn door de Franse autoriteiten bevestigd. Daarmee is het voor het eerst dat zo’n menselijke besmetting in Europa is vastgesteld.
Toch is het volgens viroloog Chantal Reusken van het RIVM belangrijk om de situatie in perspectief te plaatsen. Zij wijst erop dat de overleden patiënt te maken had met een ernstig verzwakt immuunsysteem. „Het immuunsysteem van deze persoon was ernstig verzwakt.
Dat heeft geleid tot hersenvliesontsteking, waaraan de patiënt is overleden. Het was een uitzonderlijke situatie met ernstig onderliggend lijden”, aldus Reusken tegenover het ANP.
Hoe groot is het risico voor de mens?
De kans dat een gezond persoon besmet raakt met het Shamonda-virus wordt door experts als zeer klein ingeschat. Volgens Reusken zijn er geen aanwijzingen dat het virus gemakkelijk op mensen overspringt. Mocht het toch gebeuren, dan hebben de meeste mensen volgens haar voldoende weerstand om niet ziek te worden.
„We kunnen niet uitsluiten dat het virus ook mensen kan infecteren, maar we denken dat het risico laag is.” Verder geeft Reusken aan dat er ‘totaal geen aanwijzingen’ zijn dat gezonde mensen ernstig ziek worden na besmetting.
Het virus veroorzaakt bij dieren uiteenlopende klachten. Bij koeien leidt het tot een lagere melkproductie, diarree en koorts. Drachtige koeien en schapen die besmet raken, lopen het risico misvormde jongen te krijgen. Bij paarden uit de infectie zich vooral in neurologische klachten.
Symptomen bij mensen en verwante virussen
Hoewel de besmetting van de Franse patiënt uitzonderlijk was, zijn er aanwijzingen dat het Shamonda-virus bij mensen ernstige ziekte en neurologische klachten kan veroorzaken. In het geval van de Franse patiënt leidde de infectie tot hersencomplicaties, die uiteindelijk fataal bleken.
Reusken legt uit dat dit beeld overeenkomt met wat bekend is van verwante virussen binnen dezelfde virusgroep, die ook onder vee circuleren. Van twee daarvan is bekend dat ze mensen kunnen infecteren.
Op basis van de melding uit Frankrijk concludeert Reusken dat het ziektebeeld past bij de eerste risicoanalyses van het RIVM. Ze benadrukt daarbij dat het om een zeer zeldzaam en specifiek ziektegeval gaat. Er zijn tot op heden geen signalen dat het Shamonda-virus een bedreiging vormt voor gezonde mensen.
Het Shamonda-virus in Nederland
Het feit dat het virus in Nederland voorkomt bij vee, maakt dat ook hier alertheid is geboden. Boeren en dierenartsen houden de gezondheid van hun dieren nauwlettend in de gaten, vooral tijdens de maanden waarin knutten actief zijn.
Tot nu toe zijn er in Nederland geen gevallen bekend van besmetting bij mensen. Het RIVM volgt de situatie, maar acht de kans op menselijke besmettingen op dit moment zeer klein.
Het incident in Frankrijk heeft het Shamonda-virus wel op de radar van Europese gezondheidsdiensten gezet. Virologen blijven de ontwikkeling volgen en verrichten aanvullend onderzoek, met name naar de manier waarop het virus zich verspreidt en onder welke omstandigheden het eventueel kan overspringen op mensen.
Geen reden tot paniek, wel alert blijven
Hoewel het nieuws over de eerste dode door het Shamonda-virus in Europa onrust kan veroorzaken, benadrukken deskundigen dat er geen reden is voor paniek. Het risico voor de algemene bevolking blijft volgens hen laag. Vooral mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem moeten alert zijn op mogelijke infecties.
De situatie wordt door het RIVM en andere Europese instituten nauwlettend in de gaten gehouden.
Het overlijden van de patiënt in Frankrijk geldt vooralsnog als een op zichzelf staand incident. De kans dat het Shamonda-virus op grote schaal een gevaar voor de volksgezondheid wordt, achten specialisten op dit moment minimaal.
Toch wijzen zij op het belang van goed toezicht en verdere monitoring, zeker nu het virus ook in Nederland aanwezig is onder vee.
Met deze eerste menselijke besmetting en het overlijden in Frankrijk krijgt het Shamonda-virus extra aandacht binnen de Europese gezondheidszorg. Onderzoekers zullen de komende tijd blijven kijken naar mogelijke risico’s, terwijl boeren en dierenartsen alert blijven op klachten bij hun dieren.
Vooralsnog blijft het risico voor de gezonde mens gering, maar de ontwikkelingen blijven onderwerp van gesprek onder experts.
