In diverse Nederlandse steden zijn de voorbereidingen in volle gang. Winkeliers hebben uit voorzorg hun etalages dichtgetimmerd, op sociale media circuleren dreigende berichten en lokale autoriteiten houden de ontwikkelingen scherp in de gaten. De aanleiding?
Een aangekondigd protest van jongeren, gepland voor morgen, dat de gemoederen flink bezighoudt. De vraag die onder de oppervlakte leeft: blijft het rustig, of dreigt de situatie te escaleren?
In online groepen als ‘Gen Z in opstand’ wordt druk gespeculeerd en gemobiliseerd. Berichten zoals ‘Hoeveel mensen verwachten we morgen?’, samen met oproepen dat politieke partijen zoals D66 “ook de lucht in moeten” en uitspraken als “Ik wil niet alles kapot maken, ik wil alleen iets van Bijen,” zorgen voor een nerveuze sfeer.
Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma noemde deze uitingen ‘zorgwekkend’, wat de spanning over het aangekondigde protest alleen maar vergroot.
Het Malieveld in Den Haag is aangewezen als het toneel van het jongerenprotest, maar ook in andere gemeenten wordt rekening gehouden met soortgelijke acties. De gemeente Den Haag laat weten ‘alert en voorbereid’ te zijn op wat komen gaat.
Ondertussen nemen enkele winkeliers het zekere voor het onzekere na het ontvangen van bedreigingen: ruiten en deuren worden met houten platen beschermd in de hoop schade te voorkomen.
Onrust over mogelijke escalatie
Mischa Dekker, docent en onderzoeker naar geweld aan de Universiteit Leiden, begrijpt de maatregelen van ondernemers maar waarschuwt dat zulke preventieve acties ook een averechtse werking kunnen hebben. “Binnen de criminologie bestaan er theorieën dat het dichttimmeren van winkels kan bijdragen aan een sfeer van escalatie,” stelt Dekker.
Volgens hem suggereert het barricaderen van winkels dat er iets grimmigs te gebeuren staat, wat op zijn beurt de kans op rellen of vernielingen kan vergroten.
“Vaak begint zo’n escalatie met kleine groepen die bewust de confrontatie met de politie zoeken of met spullen beginnen te gooien,” legt Dekker uit. “Dat gedrag werkt aanstekelijk, waardoor anderen zich laten meeslepen en er zelfs mensen op afkomen die de situatie aangrijpen om winkels binnen te dringen.”
Volgens Dekker kan zo’n dynamiek ervoor zorgen dat een protest uit de hand loopt, ook al begrijpt hij dat winkeliers zich willen indekken tegen schade.
Moeilijk te voorspellen opkomst
De grote onzekerheid blijft hoe omvangrijk het jongerenprotest daadwerkelijk wordt en of er aanleiding is om te vrezen voor grootschalige ongeregeldheden, zoals die recent in andere Europese steden zijn uitgebroken. Dekker benadrukt dat het vooraf bijna onmogelijk is om te voorspellen hoeveel deelnemers daadwerkelijk zullen komen opdagen.
“Uit onderzoek weten we dat online mobilisatie kan leiden tot grote groepen mensen op straat, maar het gebeurt ook regelmatig dat er uiteindelijk veel minder mensen op de been zijn dan online wordt gesuggereerd,” aldus Dekker.
De recente rellen in Frankrijk zijn bij velen nog vers in het geheugen. Volgens Dekker speelde het optreden van de Franse politie daar een grote rol in de escalatie. “De Franse politie grijpt sneller naar traangas, soms zelfs bijna preventief, waardoor een demonstratie snel kan ontsporen.”
Dekker ziet dat in Nederland niet snel gebeuren. “Hier probeert de politie juist meer in contact te blijven met demonstranten en wordt er onderscheid gemaakt tussen vreedzame betogers en kleine groepen die geweld zoeken. Een goed getrainde Mobiele Eenheid kan die gewelddadige groepjes eruit filteren, zodat de rest van de demonstratie vreedzaam kan verlopen.”
Verschillen met buitenlandse protesten
Toch zijn er volgens Dekker belangrijke verschillen tussen de aangekondigde Nederlandse protesten en de grootschalige onrust in landen als Frankrijk. “Online vind ik weinig inhoudelijke redenen voor het protest van morgen. Op sommige plaatsen worden thema’s genoemd als woningnood en studieschuld, maar dat lijkt niet de boventoon te voeren.”
In Frankrijk was dat anders, zegt Dekker. “Daar lagen concrete problemen in het onderwijs ten grondslag aan de protesten en was er bovendien sprake van een politieke beweging met duidelijke eisen. In de Nederlandse aankondigingen ontbreekt zo’n heldere motivatie.”
Dit verschil is volgens Dekker cruciaal. Hij verwacht daarom niet dat Nederland zich moet voorbereiden op langdurige of grootschalige protesten zoals die in Frankrijk. “In Frankrijk is sprake van een duidelijke politieke strijd, wat de protesten daar krachtiger en langduriger maakt.
Dat maakt het lastig om de situatie in Nederland hiermee te vergelijken en om voorspellingen te doen over mogelijk geweld.”
Recente protesten in Nederland
Hoewel Nederland in de afgelopen jaren ook te maken kreeg met gewelddadige demonstraties, zoals de coronarellen en de boerenprotesten, ziet Dekker een belangrijk verschil met de huidige situatie. “We kennen het fenomeen van gewelddadige protesten ook in Nederland, maar het grote verschil blijft dat het nu ontbreekt aan een specifiek politiek doel zoals in Frankrijk.
Dat maakt de kans op langdurige, gewelddadige protesten hier kleiner,” aldus de onderzoeker.
Ondanks alle voorbereidingen, barricades en waarschuwende berichten blijft het dus onzeker wat het jongerenprotest morgen precies zal brengen. Zowel de autoriteiten als de ondernemers nemen geen enkel risico, terwijl deskundigen als Dekker benadrukken dat de situatie lastig te voorspellen blijft.
Eén ding is duidelijk: de ogen zijn gericht op het Malieveld en andere mogelijke locaties, in afwachting van hoe de aangekondigde protesten zich daadwerkelijk zullen ontwikkelen.
