Op het eerste gezicht leek er weinig aan de hand: wie door de Nederlandse straten liep, zag dezelfde drukte als altijd. Toch schuilt er achter deze alledaagsheid een opvallende trend die pas bij nadere bestudering van recente cijfers naar voren komt.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft nieuwe gegevens gepubliceerd waaruit blijkt dat de bevolkingsgroei in Nederland dit jaar aanzienlijk lager uitvalt dan in voorgaande jaren. De demografische ontwikkelingen van de afgelopen maanden wijken daarmee duidelijk af van de verwachtingen die eerder werden uitgesproken door deskundigen en beleidsmakers.
Uitblijvende groei ondanks eerdere voorspellingen
De verwachting was dat de Nederlandse bevolking ook dit jaar stevig zou blijven groeien. Die aanname was gebaseerd op trends van de afgelopen jaren, waarin met name immigratie een grote rol speelde bij de bevolkingsaanwas. Nu blijkt dat deze groei flink is afgezwakt.
Het CBS meldt dat in de eerste maanden van 2024 de bevolking met ongeveer 27.500 personen is toegenomen. Dat is ruim de helft minder dan in dezelfde periode vorig jaar, toen de groei nog rond de 60.000 inwoners bedroeg.
Deze forse daling is vooral toe te schrijven aan een afname van het aantal immigranten uit Syrië.
Afname van Syrische immigranten bepalend
De daling van het aantal Syrische immigranten is een belangrijke factor in de vertraging van de bevolkingsgroei. Volgens het CBS kwamen er tussen januari en april ongeveer 1.500 Syriërs naar Nederland. In dezelfde periode vorig jaar waren dat er nog zo’n 7.700. Daarmee is het aantal Syrische nieuwkomers met bijna 80 procent afgenomen.
Deze sterke terugloop hangt samen met het feit dat er minder asielzoekers uit Syrië naar Nederland komen, maar ook dat minder gezinsleden zich bij hier verblijvende Syriërs voegen. Het CBS wijst erop dat de instroom van Syriërs in eerdere jaren een grote invloed had op de bevolkingsgroei.
Overige immigratie en emigratie
Niet alleen het aantal Syriërs dat naar Nederland komt, is gedaald. Ook het totaal aantal immigranten lag in de eerste vier maanden lager dan in 2023. In totaal werden er ongeveer 86.000 immigranten geregistreerd, tegenover 102.000 in dezelfde periode vorig jaar.
De daling is daarmee breed zichtbaar, ook vanuit andere landen kwamen minder mensen naar Nederland.
Het aantal mensen dat Nederland verliet, de emigratie dus, bleef ongeveer gelijk aan vorig jaar. Zo’n 59.000 mensen vertrokken in de eerste maanden van 2024 uit Nederland. Dit betekent dat de lagere bevolkingsgroei vooral wordt veroorzaakt door minder immigratie, en niet door een hogere emigratie.
Natuurlijke aanwas blijft laag
Binnen de bevolkingsontwikkeling speelt de natuurlijke aanwas – het verschil tussen geboorten en sterfgevallen – een bescheiden rol. Het CBS geeft aan dat het aantal geboorten in de eerste vier maanden van dit jaar ongeveer gelijk was aan het aantal sterfgevallen.
Hierdoor was de natuurlijke aanwas nagenoeg nul, en kwam de groei vrijwel volledig voort uit migratie.
De trend van een lage natuurlijke aanwas is al enkele jaren zichtbaar. In 2023 was er zelfs sprake van een lichte krimp: er overleden meer mensen dan er geboren werden. Deze ontwikkeling zet zich nu door, waardoor migratie de doorslaggevende factor blijft in de bevolkingsgroei.
Regionale verschillen in bevolkingsgroei
De bevolkingsgroei is niet overal in Nederland gelijk. Volgens het CBS werden de meeste nieuwe inwoners geteld in de grotere steden en regio’s waar traditioneel veel migranten zich vestigen. In sommige landelijke gebieden groeide de bevolking nauwelijks of daalde zelfs licht.
In gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag was de toename van het aantal inwoners het grootst, vooral door buitenlandse immigratie. In delen van Groningen, Limburg en Zeeland bleef de bevolkingsomvang vrijwel stabiel of nam iets af.
Verwachtingen voor de rest van het jaar
Het is onzeker of de afgezwakte groei zich het hele jaar door zal voortzetten. Het CBS wijst erop dat migratiecijfers sterk kunnen fluctueren door internationale ontwikkelingen, veranderende wetgeving of geopolitieke gebeurtenissen. Daardoor is het lastig te voorspellen of de instroom in de komende maanden weer zal toenemen.
Deskundigen houden rekening met het scenario dat de bevolkingsgroei dit jaar op een lager niveau blijft dan de afgelopen jaren. Vooral als het aantal immigranten uit Syrië en andere landen laag blijft, valt te verwachten dat de bevolkingsaanwas voor heel 2024 duidelijk lager uitkomt dan in 2022 en 2023.
Gevolgen voor beleid en samenleving
De ontwikkelingen op het gebied van bevolkingsgroei zijn van belang voor uiteenlopende beleidsterreinen, zoals woningbouw, arbeidsmarkt en zorg. Een lagere bevolkingsgroei kan de druk op de woningmarkt iets verlichten, maar betekent ook dat er minder nieuwe arbeidskrachten bijkomen.
Daarnaast heeft het effect op de samenstelling van de bevolking, bijvoorbeeld qua leeftijd en afkomst.
Het CBS verwacht dat beleidsmakers en gemeenten de komende tijd rekening gaan houden met deze nieuwe cijfers bij het maken van plannen op het gebied van voorzieningen, infrastructuur en sociale ondersteuning.
Migratie als belangrijkste motor
De cijfers van het CBS bevestigen dat migratie momenteel de belangrijkste motor is achter de groei van de Nederlandse bevolking. Nu het aantal migranten afneemt, wordt direct zichtbaar dat de bevolkingsgroei vertraagt. De rol van natuurlijke aanwas is marginaal geworden, wat een opmerkelijk verschil is met decennia geleden.
Het CBS blijft de ontwikkelingen op de voet volgen en zal de cijfers later dit jaar opnieuw bijstellen op basis van actuele data. Voor nu is duidelijk dat de bevolkingsgroei in Nederland zich op een opvallend lager tempo voltrekt dan velen hadden verwacht.
