Wie de afgelopen tijd om zich heen keek bij schoolpleinen, bushaltes of festivals, zag het waarschijnlijk al: vapes zijn nog lang niet verdwenen. En hoewel Nederland inmiddels een verbod heeft op vapes met smaakjes, blijken die varianten in de praktijk nog steeds opvallend populair onder jongeren.
Het wrange is: jongeren lijken prima te weten dat het niet mag. Toch belanden juist die zoete fruit- en snoepsmaken nog vaak in de hand. Nieuwe cijfers van het Trimbos-instituut laten zien hoe hardnekkig dat patroon is, en waarom handhaving alleen niet genoeg lijkt.
Wat de cijfers laten zien
Volgens de Jongerenmonitor Tabaks- en Nicotineproducten van het Trimbos-instituut gebruikt een meerderheid van de jongeren die recent heeft gevapet nog steeds vapes met een smaakje. De data zijn verzameld in 2025, dus het gaat om een actueel beeld.
Van elke 100 jongeren die vapen, hebben er 85 weleens een vape met een smaak gebruikt. Opvallend: bijna alle ondervraagde jongeren die vapen, weten dat de verkoop van smaakjesvapes verboden is in Nederland. Bekendheid met de regels blijkt dus niet automatisch hetzelfde als naleving.
Waarom smaakjes zo’n sterke magneet zijn
Het Trimbos-instituut noemt het zorgelijk dat juist smaakjes een grote rol blijven spelen. Tabaksexpert Esther Croes wijst erop dat smaken als fruit of snoep vapes extra aantrekkelijk maken voor jongeren, zeker voor wie nog niet rookt.
Uit eerdere rapportages blijkt bovendien dat smaakjes vaak de opstap zijn: jongeren beginnen ermee omdat het “lekker” lijkt, en blijven vervolgens langer vapen. Het product voelt daardoor minder scherp of ‘seriues’ dan sigaretten, terwijl nicotine wel degelijk verslavend kan zijn.
Hoe het onderzoek is gedaan
De cijfers komen uit een brede vragenlijststudie van het Trimbos-instituut. Tussen februari en maart 2025 vulden 5726 jongeren van 12 tot 25 jaar een vragenlijst in over hun gebruik van tabak, vapes en snus.
Zo’n grote groep levert een stevig beeld op van trends onder jongeren. Tegelijk blijft het natuurlijk zelfrapportage: jongeren geven zelf aan wat ze gebruiken en wat ze weten. Maar als zelfs in die antwoorden smaakjes zo dominant blijven, zegt dat al veel.
Verbod op papier, verkrijgbaar in de praktijk
Dat smaakjesvapes nog rondgaan, is niet alleen een kwestie van ‘vraag’. Er is ook aanbod. RTL Nieuws meldde dat verboden vapes de afgelopen jaren ondanks handhaving op honderden plekken in Nederland verkocht werden.
Daarbij ging het niet om één type winkel of één regio. Juist de mix maakt het lastig: tabaksspeciaalzaken, tankstations, supermarkten en avondwinkels worden genoemd als verkooppunten waar het misging. Daardoor kunnen jongeren er relatief makkelijk aan komen.
Boetes die niet altijd afschrikken
Nog opvallender: bijna 250 verkopers van vapes kregen in de afgelopen vier jaar meerdere boetes van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ze betaalden, maar gingen vervolgens door met verkopen, meldde RTL Nieuws.
Dat wijst op een pijnlijk probleem: als de winst groter is dan de pijn van een boete, blijft de prikkel bestaan om door te gaan. Zeker als controles niet overal tegelijk kunnen zijn en de markt snel meebeweegt met nieuwe producten.
Verkoop aan minderjarigen blijft een knelpunt
Naast het smaakjesverbod is er nog een tweede harde lijn: vapes mogen niet verkocht worden aan minderjarigen. Toch bleek volgens de berichtgeving dat ook dit in de praktijk niet altijd gebeurde, ondanks duizenden inspecties.
Voor jongeren is leeftijdscontrole vaak de drempel die ertoe doet: als die ontbreekt, wordt kopen net zo laagdrempelig als het halen van een snack. En zodra een product ‘gewoon verkrijgbaar’ voelt, neemt de norm om het te laten liggen verder af.
Wat dit betekent voor ouders, scholen en beleid
De kern die steeds terugkomt: jongeren weten dat smaakjesvapes verboden zijn, maar gebruiken ze alsnog. Dat betekent dat voorlichting alleen niet genoeg is, en dat de sociale omgeving en beschikbaarheid een minstens zo grote rol spelen.
Voor ouders en scholen gaat het dan vaak om signalen herkennen en gesprek voeren zonder meteen te preken. Voor beleidsmakers draait het om een combinatie van strenger handhaven, slimmer controleren en de markt minder ruimte geven om via omwegen toch te blijven leveren.
Een trend die niet vanzelf wegebt
Het idee achter het verbod is helder: smaakjes maken nicotineproducten aantrekkelijker en normaler voor jongeren. De cijfers van 2025 laten alleen zien dat het effect nog niet volledig landt in het dagelijks leven van jongeren die vapen.
De komende tijd wordt daarom interessant: lukt het om de verkoop echt terug te dringen, of verschuift het aanbod naar alternatieve kanalen? Wat denk jij: werkt het verbod, of is er meer nodig? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: ditjesendatjes.nl
