Wat een avond van kleurrijke vrijheid en feest had moeten zijn, eindigde in Berlijn in chaos en rouw. Tijdens Pride-activiteiten sloeg de sfeer om toen een voertuig inreed op een groep bezoekers en er daarna met een mes werd gestoken. De stad is sindsdien in shock.
In de uren en dagen erna ging het niet alleen over de slachtoffers en de ravage, maar ook over een prangende vraag die telkens terugkomt na dit soort geweld: hoe heeft dit kunnen gebeuren? En vooral: hoe kon iemand met een bekende voorgeschiedenis nog rondlopen?
Wat er die avond gebeurde
Volgens de Duitse autoriteiten reed zaterdagavond een bestelbus in op een menigte Pride-bezoekers. Daarna werden mensen met een mes aangevallen. Een vrouw overleefde het niet, 29 anderen raakten gewond. Het nieuws sloeg in als een bom.
Na de aanval begon een klopjacht. Die eindigde gisteravond toen de politie de verdachte benaderde. Hij zou agenten met een mes hebben willen aanvallen, waarna hij door de politie is doodgeschoten. De zaak is daarmee niet klaar, maar juist begonnen.
Een verdachte die al bekend was
De vermoedelijke dader is volgens Duitse media en justitie de 21-jarige Abdul B., geboren in 2005 in Berlijn. Zijn ouders komen uit Libanon. Hij was geen onbekende: de politie had hem al jaren in beeld vanwege eerdere feiten.
Juist dát zorgt nu voor grote verbazing in Duitsland. Onder het verdriet leeft ook onbegrip: hoe kan iemand met dit dossier vrij rondlopen? Het Openbaar Ministerie (OM) in Berlijn publiceerde een tijdlijn om duidelijk te maken wat er eerder speelde.
Van jeugdstraf tot radicalisering
B. kwam al op jonge leeftijd in aanraking met justitie. Toen hij 16 was, in 2022, werd hij door de jeugdrechtbank veroordeeld. Hij zou eerder iemand hebben mishandeld op een schoolplein en ook een koptelefoon hebben gestolen.
In de jaren daarna, zo blijkt uit de reconstructie van justitie, zou hij geleidelijk zijn geradicaliseerd. In juni 2024 plaatste hij meerdere keren verboden propaganda van Islamitische Staat (IS) op zijn Instagram-account, een duidelijke rode vlag voor opsporingsdiensten.
Poging om zich aan te sluiten bij IS
Volgens het OM probeerde B. in mei 2025 via Turkije naar Mauritanië te reizen, maar die poging mislukte. In diezelfde maand waagde hij opnieuw een reis, met als doel zich aan te sluiten bij IS. Ditmaal vertrok hij via Turkije naar Libanon.
Het OM stelt dat Syrië zijn eindbestemming was. Ook dit plan strandde: in juli 2025 werd hij in Libanon gearresteerd en in voorarrest geplaatst. Daar veroordeelde een militaire rechtbank hem tot drie maanden cel voor onder meer het aanzetten tot religieuze en sektarische conflicten.
Terug in Duitsland en toch geen cel
Na zijn vrijlating kwam B. terug naar Duitsland. Op de luchthaven van Berlijn werd hij gearresteerd en vastgezet. Het OM eiste vervolgens een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van bijna drie jaar voor het voorbereiden van een ernstig geweldsdelict dat de staat in gevaar zou brengen.
Toch liep het anders. In mei kreeg hij een voorwaardelijke gevangenisstraf van een jaar en tien maanden. Daardoor hoefde hij niet in de gevangenis te blijven, mits hij zich hield aan strikte voorwaarden, waaronder toezicht en deelname aan een deradicaliseringstraject.
Waarom de straf lager uitviel
De rechtbank hield rekening met de tijd die B. al had vastgezeten: maanden in voorarrest in Duitsland en ook detentie in Libanon. Daarnaast speelde mee dat hij grotendeels bekende en volgens de rechtbank afstand nam van Islamitische Staat.
Een belangrijke voorwaarde was reclasseringstoezicht en het volgen van een traject om te deradicaliseren. Het OM ging wel in hoger beroep tegen het vonnis, maar zolang dat loopt, bleef B. op vrije voeten. En precies daar zit nu de maatschappelijke pijn.
Een huiszoeking en een geseponeerde zaak
Begin juli werd zijn woning in Berlijn doorzocht, omdat er een verdenking was van overtreding van de wapenwet. Duitse media meldden dat hij op sociale media met een wapen zou hebben geposeerd. Zo’n signaal wordt in deze context extra serieus genomen.
Bij de doorzoeking werd volgens de berichtgeving alleen een speelgoedpistool gevonden. De zaak is daarna geseponeerd. Achteraf voelt zo’n detail voor veel mensen wrang: een klein incident dat op papier sluitend lijkt, maar in het grotere geheel toch onrust oproept.
Deradicalisering: “vriendelijk, maar onbereikbaar”
Het Violence Prevention Network (VPN) zou B. begeleiden in zijn traject. Directeur Thomas Mücke vertelde aan omroep ARD dat B. in juni en juli twee voorbereidende gesprekken bijwoonde. Vandaag had zijn derde afspraak moeten plaatsvinden.
Mücke omschreef hem als “zeer beheerste, zeer voorzichtige, zeer gecontroleerde en zeer vriendelijke” jongen. Tegelijk zei hij dat juist die gecontroleerde houding het moeilijk maakte om tot hem door te dringen. Achteraf klinkt dat als een pijnlijk alarmsignaal.
Was er nalatigheid bij de autoriteiten?
ARD-terrorismedeskundige Holger Schmidt waarschuwt dat het nog te vroeg is om meteen te spreken van nalatigheid. Er missen nog belangrijke stukken informatie, zoals het dreigingsniveau dat B. had binnen het systeem en welke signalen er precies waren.
Ook is nog niet volledig opgehelderd welke rol B. exact speelde bij de aanslag. Zo is het bijvoorbeeld nog niet zeker of hij zelf achter het stuur zat van de bestelbus. Wel gaan Duitse autoriteiten uit van een islamistische terreurdaad.
Rouw en symbolen in de stad
In Berlijn werd zondagavond stilgestaan bij de aanslag. De Brandenburger Tor kleurde in regenbooglicht, een zichtbaar teken van steun aan de LHBTQ+-gemeenschap en een herinnering aan waar Pride om draait: veiligheid, vrijheid en zichtbaarheid.
Toch hangt er nu ook een schaduw over die boodschap. Veel mensen vragen zich af hoe veilig grote evenementen nog zijn, en of de aanpak rond radicalisering en toezicht in de praktijk stevig genoeg is als iemand al meerdere keren opvalt.
Het verschil tussen islamitisch en islamistisch
In de berichtgeving duiken twee woorden op die op elkaar lijken, maar iets heel anders betekenen. “Islamitisch” gaat over alles wat met de islam als religie te maken heeft, zoals feestdagen, gebruiken of architectuur. Het zegt niets over politiek geweld.
“Islamistisch” verwijst naar een politieke stroming die vindt dat de islam niet alleen een geloof is, maar ook de basis moet vormen voor staat en samenleving. Niet elke moslim is islamistisch. Binnen islamisme bestaan bovendien gematigde en gewelddadige varianten.
Wat er nu op het spel staat
De komende tijd zal veel draaien om onderzoek: wat waren de signalen, hoe verliep het toezicht, en had de aanslag voorkomen kunnen worden? Ook het hoger beroep van het OM tegen de eerdere straf krijgt in dit licht extra gewicht.
Voor Berlijn en de Pride-gemeenschap is het daarnaast vooral verwerken. Verdriet, boosheid en angst lopen door elkaar. Wat vind jij: had iemand met zo’n achtergrond in vrijheid mogen deradicaliseren? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: nos.nl
