Op Prinsjesdag klinkt het altijd alsof álles tegelijk verandert, maar dit jaar voelt het eerder alsof het kabinet veel knopen nog even laat liggen. Dat is niet alleen voorzichtigheid: zonder vooraf zekere steun in de Tweede Kamer is het politiek slimmer om grote besluiten vooruit te schuiven.
Toch staat de Miljoenennota weer vol keuzes die je komend jaar in je portemonnee, je straat en zelfs in de klas kunt merken. Hieronder staan de opvallendste plannen bij elkaar, met wat extra context: wat wordt duurder, waar komt geld bij en waar schuift het kabinet juist door.
Zorg: eigen risico omhoog en focus op voorbereiding
Het eigen risico in de zorg gaat voor het eerst in elf jaar omhoog: van 385 euro naar 400 euro. Het is een relatief kleine stap, maar wel een symbolische, omdat het eigen risico al jaren gevoelig ligt.
Daartegenover staan ook investeringen. Ouderen krijgen een gratis gordelroosvaccin en voor pandemische paraatheid komt structureel 162 miljoen euro beschikbaar, waarvan het grootste deel naar het versterken van de GGD gaat.
Exotische muggen en gezonde keuzes op school en sport
Opvallend detail op de zorgbegroting: de aanpak van exotische muggen. De komende twee jaar is er 2 miljoen euro per jaar voor bestrijding, mede door zorgen rond het westnijlvirus en de opmars van de tijgermug.
Daarnaast reserveert het kabinet in 2027 23 miljoen euro voor gratis schoolfruit. Voor amateursport komt 25 miljoen euro extra beschikbaar om sportaccommodaties op te knappen, zodat clubs niet blijven hangen in achterstallig onderhoud.
Binnenlandse zaken: gemeenten, cyberdreiging en weerbaarheid
Gemeenten krijgen tot 2035 extra geld om zich beter te beschermen tegen ‘dreigingen van buitenaf’, zoals digitale aanvallen of het wegvallen van vitale systemen. Het bedrag start bij 20 miljoen euro en groeit naar 70 miljoen in 2032.
Ook burgerschapsonderwijs krijgt een duwtje, met name via ProDemos, dat 5 miljoen euro extra per jaar ontvangt. Daarnaast gaat jaarlijks 10 miljoen euro naar een nieuwe organisatie die buitenlandse beïnvloeding en manipulatie moet opsporen.
Inlichtingen: meer budget voor AIVD
Als de dreiging toeneemt, gaat vaak ook de aandacht (en het geld) naar inlichtingendiensten. De AIVD krijgt volgend jaar 25 miljoen euro extra. In 2030 is dat budget verdubbeld ten opzichte van die verhoging.
De gedachte is duidelijk: sneller kunnen signaleren, beter kunnen analyseren en minder afhankelijk worden van ad-hoc maatregelen. Hoe dat precies wordt ingevuld, zal later per begrotingspost duidelijker moeten worden.
Btw en accijnzen: van bloemen tot alcohol
De tijdelijke brandstofkorting via lagere accijnzen wordt afgebouwd. Het kabinet zet nog 750 miljoen euro opzij om de pijn aan de pomp te verzachten, maar de richting is helder: de ‘noodmaatregel’ van 2022 loopt af.
Verder stijgt het btw-tarief op ballonvaarten en snijbloemen van 9 naar 21 procent. En alcohol wordt naar verwachting duurder, omdat accijnzen vanaf volgend jaar automatisch worden geïndexeerd.
Landbouw: stikstoffonds en steun voor aanpassing
Het kabinet zet de 20 miljard euro voor het stikstofbeleid officieel in een stikstoffonds. Daarmee wordt geld gereserveerd voor maatregelen die natuurherstel en het terugdringen van uitstoot moeten versnellen.
Boeren krijgen daarnaast 231 miljoen euro om hun bedrijfsvoering aan te passen. Ook is er bijna 50 miljoen euro voor zogeheten ‘proefboerderijen’ waar met innovaties wordt geëxperimenteerd, om te kijken wat werkt buiten de tekentafel.
Defensie: groei, materieel en nieuwe radio’s
Het defensiebudget stijgt volgend jaar met 2,1 miljard naar 28,9 miljard euro. Dat is nog steeds een forse pot, al groeit het minder hard dan dit jaar. Er gaat ruim 3 miljard euro naar Oekraïne.
Het grootste deel van de defensie-uitgaven (ruim 14 miljard) gaat naar materieel, innovatie en vastgoed. Militairen krijgen nieuwe radio’s voor betere communicatie in het veld, en opleidingen worden ingekort om sneller te kunnen opschalen.
Koningshuis: kleine plus en Amalia terugstorting
De uitkering voor koning Willem-Alexander en zijn gezin stijgt van 2,6 naar 2,7 miljoen euro. De stijging heeft vooral een technische oorzaak: de uitkering is gekoppeld aan het salaris van de vicepresident van de Raad van State.
De totale uitgaven voor het Koninklijk Huis gaan van 60,8 naar 62,1 miljoen euro, onder meer door ‘functionele uitgaven’ zoals paleispersoneel. Prinses Amalia stort opnieuw haar inkomensdeel (355.000 euro) terug zolang ze studeert.
Onderwijs: taal als prioriteit en aandacht voor AI
Op basisscholen en middelbare scholen komt taal nadrukkelijk centraal te staan. Scholen krijgen volgend jaar 500 miljoen euro dat verplicht besteed moet worden aan lezen, schrijven en rekenen, minimaal 206 euro per leerling.
Daarnaast gaat er meer dan 10 miljoen euro naar ‘veilige en verantwoorde’ inzet van AI in de klas. Daarmee wil het kabinet voorkomen dat scholen op eigen houtje moeten uitzoeken wat handig én verstandig is.
Asiel en migratie: lagere raming en gerichte opvang
Net als eerdere kabinetten rekent dit kabinet op een lagere asielinstroom, en trekt er dus minder geld voor uit. Waar dit jaar rond de 8 miljard wordt uitgegeven, verwacht men in 2031 ongeveer 5 miljard nodig te hebben.
Voor overlastgevende asielzoekers komt 6 miljoen euro extra voor speciale opvang. Verder wordt 29 miljoen euro uitgetrokken om terugkeer te versnellen via samenwerking met landen buiten de EU, zodat mensen zonder recht op asiel sneller teruggaan.
Wonen: miljarden voor bouw en extra voor starters
Om het woningtekort aan te pakken reserveert het kabinet de komende jaren 7 miljard euro. Dat geld moet helpen om projecten rendabel te maken die anders niet van de grond komen, en om gemeenten sneller grond te laten aankopen.
Ook starters krijgen extra aandacht. In het Nationaal Fonds betaalbare Koop gaat 100 miljoen euro extra, bedoeld voor mensen die nét te weinig verdienen of kunnen lenen om hun eerste huis te kopen.
Justitie: aanpak geweld en lagere drempel naar de rechter
Er komt 10 miljoen euro extra voor de aanpak van geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en kindermishandeling. Het doel is vooral beter kunnen ingrijpen en voorkomen dat signalen blijven liggen bij te volle instanties.
Daarnaast gaat 45 miljoen euro extra naar de rechtspraak om griffierechten te verlagen en de sociale advocatuur te versterken. Daarmee moet de drempel omlaag voor mensen die nu juridische stappen te duur vinden.
Sociale zekerheid: noodfonds energie blijft en WW-plannen uitgesteld
Er komt opnieuw een Noodfonds Energie van 193 miljoen euro, bedoeld voor circa een half miljoen huishoudens met lage inkomens en hoge energielasten. Tegelijkertijd blijft een versnelde AOW-verhoging uit.
Ook worden uitkeringen van werklozen en arbeidsongeschikten niet verlaagd, en de verkorting van de WW-duur van twee naar één jaar wordt met een jaar uitgesteld. Negentig ‘meedoenbalies’ moeten nieuwkomers sneller richting werk helpen.
Belastingen: kleine plus voor werkenden, zwaarder aan de top
De arbeidskorting gaat met 173 euro omhoog, waardoor werkenden iets meer overhouden. Het belastingtarief in de eerste schijf daalt bovendien met 0,06 procent: klein, maar voor veel mensen toch zichtbaar op jaarbasis.
Om dit te betalen wordt de grens voor het toptarief van 49,5 procent bevroren op 78.426 euro. De ouderenkorting daalt met 100 euro. En vanaf 2028 verdwijnt de aftrek voor specifieke zorgkosten, met 350 miljoen euro compensatie voor chronisch zieken.
Buitenland: extra steun voor Oekraïne en ontwikkelingssamenwerking
Naast eerdere toezeggingen komt er zeker 100 miljoen euro extra per jaar aan steun voor Oekraïne, gericht op humanitaire hulp, energievoorziening en cruciale infrastructuur. Daarmee verschuift steun ook nadrukkelijk naar herstel en dagelijks functioneren.
Ook ontwikkelingssamenwerking krijgt er ruim 300 miljoen euro per jaar bij. Daarvan gaat jaarlijks 25 miljoen euro naar vluchtelingenopvang in Afrika, onder meer via zogenoemde terugkeerhubs.
Vervoer: meer geld, maar keuze blijft pijnlijk
Voor het Mobiliteitsfonds komt er tot en met 2040 in totaal 5 miljard euro bij. Dat klinkt stevig, maar het kabinet erkende eerder dat er rond de 80 miljard nodig is om wegen, spoor en vaarwegen echt op niveau te krijgen.
Dit jaar wordt geprobeerd een inhaalslag te maken met in één keer 1,5 miljard euro extra. Later dit najaar volgt een lijst met projecten die niet doorgaan. De vliegbelasting daalt voor vluchten verder dan 5500 kilometer.
Klimaat: subsidies voor verduurzaming van huizen en bedrijven
Wie een huis wil verduurzamen kan rekenen op subsidie, net als bedrijven die schoner gaan produceren. In totaal ligt er 6 miljard euro klaar, met 1,6 miljard voor bedrijven en 500 miljoen euro gericht op huishoudens.
Dat huishoudelijke geld kan gebruikt worden voor bijvoorbeeld warmtepompen en isolatie. De insteek blijft: minder energieverbruik, lagere uitstoot en uiteindelijk ook een lagere rekening, al blijft de vraag hoe snel mensen dit in de praktijk gaan merken.
Wat betekent dit voor jou en waar gaat de discussie nog over?
Onder de streep zitten er kleine plusjes (arbeidskorting, gerichte fondsen) en duidelijke minnen (hoger eigen risico, duurder bloemen en alcohol, afbouw brandstofkorting). Tegelijk is veel nog niet ‘af’, omdat politieke steun niet vanzelfsprekend is.
De komende maanden worden dus minstens zo belangrijk als Prinsjesdag zelf: dan blijken de echte compromissen, welke plannen sneuvelen en welke juist worden aangescherpt. Wat vind jij het meest opvallende voornemen van dit pakket?
Laat vooral een reactie achter en praat mee op onze sociale media: ben jij vooral blij met de extra steun, of zie je vooral dingen duurder worden?
