In de straten van Sierra Leone gonst het de laatste dagen van de geruchten. Men spreekt over een bedrag dat voor velen nauwelijks te bevatten is, terwijl het nieuws van mond tot mond gaat.
Het onderwerp van gesprek is geen alledaagse gebeurtenis, maar draait om een naam die tot ver buiten de landsgrenzen bekend is geworden.
Voor de meeste inwoners van het West-Afrikaanse land is het dagelijkse leven een strijd om rond te komen. Een leraar verdient per dag zo’n zestig leones, omgerekend ongeveer 2,30 euro. Het vooruitzicht op een geldbedrag dat daar astronomisch bij afsteekt, lijkt bijna onwerkelijk.
Maar juist dat vooruitzicht zorgt voor geroezemoes en nieuwsgierigheid: wie zou het aandurven om een van de meest gezochte mannen van Europa te verraden?
Jacht op een beruchte crimineel
Het Openbaar Ministerie (OM) in Nederland heeft vandaag een nieuwe stap gezet in de zoektocht naar Jos Leijdekkers, beter bekend als Bolle Jos. Deze Nederlandse drugscrimineel wordt gezien als een van de belangrijkste spelers in de internationale cocaïnehandel.
Volgens schattingen verdient hij tientallen miljoenen euro’s per maand met zijn activiteiten. In Nederland en België is hij in meerdere rechtszaken veroordeeld tot een gezamenlijke gevangenisstraf van maar liefst 103 jaar.
Leijdekkers weet zich tot nu toe te onttrekken aan arrestatie. Zijn vermoedelijke verblijfplaats: Sierra Leone. Ondanks eerdere pogingen om hem op te sporen, bleef hij buiten bereik van justitie.
Daarom heeft het OM nu besloten het over een andere boeg te gooien: de beloning voor de tip die tot zijn aanhouding leidt, wordt verhoogd van 200.000 euro naar maar liefst twee miljoen euro. Hiermee wordt de inzet in de jacht op Bolle Jos fors opgevoerd.
Campagne in West-Afrika
Niet alleen het bedrag is opvallend, ook de aanpak is vernieuwend. De politie is gestart met een campagne op sociale media, gericht op Sierra Leone en omliggende landen. In deze campagne worden mensen opgeroepen om informatie te delen over de verblijfplaats of reisbewegingen van Leijdekkers.
Justitieminister Van Weel benadrukt het doel van deze actie: “We willen de verleiding groter maken voor de gouden tip.”
Maar de vraag blijft of een man als Leijdekkers, die volgens berichten een deel van zijn fortuin investeert in een hightech beveiligingsteam, onder de indruk zal zijn van deze maatregelen. Zijn netwerk en zijn vermogen maken het voor justitie moeilijk om hem te benaderen, laat staan te arresteren.
Onvoorstelbare bedragen in een arm land
Voor de inwoners van Sierra Leone is het bedrag van twee miljoen euro ongekend hoog. In een land waar de meeste mensen met moeite het salaris van een leraar kunnen evenaren, is zo’n beloning levensveranderend.
Veel Sierra Leoners kunnen zich de omvang van het bedrag nauwelijks voorstellen, zo blijkt uit reacties aan de NOS. Het nieuws verspreidt zich razendsnel, en het idee dat iemand uit hun midden met zo’n tip fortuin kan maken, wakkert de verbeelding aan.
Toch is er een belangrijke kanttekening bij deze ontwikkeling. Slechts een zeer beperkte groep mensen zou daadwerkelijk beschikken over de informatie waar justitie naar op zoek is. Zelfs op hoog niveau is niet bekend waar Leijdekkers zich precies ophoudt of hoe hij zich verplaatst.
Voor de enkeling die wél over deze kennis beschikt – zoals bijvoorbeeld een piloot of een kapitein die hem vervoert – brengt het doorspelen van deze informatie enorme risico’s met zich mee.
Risico’s voor mogelijke tipgevers
Het risico voor een mogelijke tipgever is aanzienlijk. Wie Leijdekkers verraadt en daarmee zijn criminele netwerk tegen zich krijgt, kan zijn leven niet meer zeker zijn. Het betekent in de praktijk huis en haard achterlaten, want onopvallend leven met twee miljoen euro in West-Afrika is vrijwel onmogelijk.
Het criminele netwerk van Leijdekkers wordt beschouwd als omvangrijk en meedogenloos, waardoor openlijk profiteren van het tipgeld haast uitgesloten lijkt.
De NOS sprak met bronnen in Sierra Leone die het nieuws over het tipgeld met ongeloof ontvingen. Voor velen is het bedrag niet te bevatten, en hoewel het in theorie tot waardevolle tips zou kunnen leiden, is de drempel om daadwerkelijk informatie te delen bijzonder hoog.
De risico’s zijn simpelweg te groot voor wie over de juiste informatie beschikt.
Contacten in de hoogste kringen
Een andere factor die een rol speelt, zijn de vermeende connecties van Leijdekkers in de hoogste kringen van Sierra Leone. Volgens berichten zou hij bevriend zijn met president Bio, getrouwd zijn met diens dochter en nauwe banden onderhouden met het hoofd van de immigratiedienst en de top van de antidrugsbrigade.
Dit netwerk biedt hem niet alleen bescherming, maar maakt het ook lastig voor buitenstaanders om hem te benaderen of te verraden.
Minister Van Weel hoopt dat het verhoogde tipgeld mensen uit Leijdekkers’ directe omgeving tot actie aanzet. Toch is het de vraag of dit effect zal hebben. Zijn naaste kring is klein en bestaat uit mensen die dankzij hun relatie met Leijdekkers al vermogend zijn geworden.
Ook voor hen geldt dat het risico bij het doorspelen van informatie groot is.
Internationale druk en lokale gevolgen
De Europese Commissie heeft eerder besloten betalingen voor begrotingssteun aan Sierra Leone stop te zetten, in een poging het land onder druk te zetten. Voor de gewone burger, die hierdoor geraakt wordt, is het echter gevaarlijk om in opstand te komen of zich met zaken als de verblijfplaats van Leijdekkers te bemoeien.
De angst voor represailles is groot, zeker in een land waar het dagelijks leven al getekend wordt door onzekerheid en armoede.
Hoogleraar strafrecht Sven Brinkhoff gaf eerder aan dat het uitloven van een hoge beloning rond een verdachte veel onrust kan veroorzaken. Die onrust kan uiteindelijk leiden tot bewijsmateriaal. Duidelijk is in ieder geval dat de druk op Leijdekkers toeneemt, mede doordat recent transporten zijn onderschept die aan hem gelinkt worden.
Het verhoogde tipgeld zorgt ervoor dat zijn naam opnieuw volop in de schijnwerpers staat.
Barsten in de onaantastbaarheid?
De vraag is of Leijdekkers zich nog veilig voelt in Sierra Leone nu de aandacht op hem is gericht. Het verhoogde bedrag voor een tip maakt het steeds lastiger om mensen te vertrouwen en samen te werken.
Hoewel hij zeker nog niet vleugellam is, kan de nieuwe beloning ervoor zorgen dat er barsten ontstaan in zijn schijnbare onaantastbaarheid.
Of iemand daadwerkelijk het risico zal nemen om Bolle Jos te verraden en het miljoenenbedrag op te strijken, blijft voorlopig een vraag waar velen in Sierra Leone en ver daarbuiten over speculeren.
