Een lange periode van stilte hing rond de rapportages van ernstige incidenten waarbij asielzoekers betrokken zijn. In die tijd bleef het onduidelijk wat er zich precies afspeelde op en rondom de opvanglocaties verspreid door Nederland.
De vraag naar transparantie, die al maanden in de lucht hing, kreeg onlangs nieuwe urgentie toen media de opvallende radiostilte van het ministerie van Justitie en Veiligheid onder de aandacht brachten.
Oorspronkelijk was de afspraak dat er iedere drie maanden een overzicht zou verschijnen van de zogenoemde piketmeldingen. Deze incidenten zijn van dusdanige ernst dat ze direct onder de aandacht worden gebracht van de ambtelijke en politieke top, onder wie asielminister Bart van den Brink.
Toch bleef het sinds 2023 verdacht stil rond deze rapportages. In september maakte De Telegraaf bekend dat het ministerie al een jaar geen enkel overzicht meer had gepubliceerd. Volgens het ministerie zelf was er sprake van “beperkte personele capaciteit” en waren er extra handmatige controles nodig, wat leidde tot aanzienlijke vertragingen.
Nu is er alsnog een inhaalslag gemaakt: het ministerie heeft in één keer een overzicht gedeeld van de zwaarste incidenten over de eerste drie kwartalen van 2026. In totaal zijn er 175 meldingen geregistreerd. De aard van de incidenten varieert van steekpartijen, zedenmisdrijven en branden tot mishandelingen. Deze gegevens zijn onder andere gemeld door De Telegraaf.
Steekincidenten, zedenmisdrijven en geweld
Uit het overzicht blijkt dat in negenentwintig gevallen het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) een steekincident hebben geregistreerd waarbij ten minste één asielzoeker betrokken was. Deze incidenten vonden verspreid over het land plaats, van Amsterdam en Alkmaar tot Uden en Nijmegen.
In sommige gevallen waren er minderjarigen bij betrokken. Een opvallend voorbeeld deed zich in maart voor, toen een jonge asielzoeker in Maastricht een medescholier op school met een mes stak. De rechter omschreef dit voorval recentelijk als een “geweldsexplosie” en legde de jongen een gevangenisstraf van zes jaar op.
Naast de steekincidenten werden er achttien meldingen gedaan van zedenmisdrijven. Een van de meest aangrijpende gevallen speelde zich af in februari. Destijds was er sprake van een Marokkaanse asielzoeker die op een asielboot in Hendrik-Ido-Ambacht verbleef.
In de nacht van 27 op 28 februari probeerde hij onder invloed van drugs in Rotterdam twee jonge vrouwen aan te randen en te verkrachten. Na het incident was de verdachte enkele dagen spoorloos, tot hij werd herkend door medewerkers van het COA op door de politie verspreide foto’s en opgepakt kon worden.
In het rapport van het ministerie wordt het incident echter slechts summier als een aanhouding “op verdenking van betrokkenheid bij een zedendelict” vermeld.
Summiere meldingen
Opvallend aan de rapportages is dat veel registraties beperkt blijven tot een korte beschrijving van de gebeurtenissen binnen de eerste 24 uur. Zo wordt in september bijvoorbeeld melding gemaakt van een zedenincident tegen een minderjarige buiten de opvang, waarbij een bewoner van de opvanglocatie in Ter Apel is aangehouden. Verdere details ontbreken in deze rapportages.
Ook agressie-incidenten komen veelvuldig voor. Drieëntwintig keer werd er melding gemaakt van geweld waarbij andere asielzoekers of beveiligers gewond raakten. In één van die gevallen, die zich in juli voordeed, mishandelde een Syrische bewoner van het azc in Harderwijk drie jonge Harderwijkers na een woordenwisseling op het strand.
Dit incident werd breed gedeeld op sociale media. In het rapport wordt het aangeduid als “een agressie-incident buiten locatie”. Als gevolg hiervan werd er aangifte gedaan en is de dader overgeplaatst naar een andere locatie.
Branden, dreiging en zelfbeschadiging
Naast geweldsincidenten zijn er ook twaalf branden gerapporteerd, waarvan sommige door bewoners zelf zijn aangestoken. Op de lijst staat tevens een uit de hand gelopen demonstratie in Loosdrecht, waar demonstranten met zwaar vuurwerk bosjes bij de opvanglocatie in brand staken.
Verder werd een bewoner van het azc in Hengelo op Schiphol aangehouden omdat hij dreigde met een aanslag. In dertien gevallen probeerden bewoners zichzelf iets aan te doen.
Reactie en maatregelen van COA
Wanneer er sprake is van strafbare feiten, wordt de politie ingeschakeld. Het COA beschikt daarnaast over een eigen systeem om bewoners te straffen. Dit systeem kent een oplopende reeks maatregelen, beginnend bij een “corrigerend gesprek” tot aan het inhouden van eet- of weekgeld.
In gevallen van ernstige overlast kan een bewoner worden overgeplaatst naar een ander azc, of in het uiterste geval naar de streng beveiligde opvanglocatie in Hoogeveen.
Met de publicatie van deze uitgebreide lijst is de achterstand in de rapportages tot en met het derde kwartaal van 2026 in één keer weggewerkt. Daarmee wordt weer enig zicht geboden op de omvang en aard van ernstige incidenten met asielzoekers in Nederland, na een jaar van onduidelijkheid.
