De strijd tegen alzheimer krijgt mogelijk een veelbelovende wending. Een nieuw experimenteel medicijn, Trontinemab, biedt uitzicht op een rem op deze ingrijpende ziekte. De Zwitserse farmaceut Roche gaat het middel nu in een vergevorderd stadium testen. Hoewel het medicijn voorlopig nog niet beschikbaar is, geven de eerste signalen hoop aan honderdduizenden mensen en hun families die dagelijks met dementie te maken hebben.
Wat Trontinemab onderscheidt van bestaande middelen is de techniek waarmee het wordt toegediend. Roche gebruikt een innovatieve methode om het medicijn door de bloed-hersenbarrière te loodsen. Deze barrière beschermt de hersenen tegen schadelijke stoffen, maar houdt ook veel medicijnen tegen. Trontinemab kan deze natuurlijke verdedigingslaag wél passeren, wat de werking effectiever maakt.
De fabrikant noemt het middel “een belangrijke volgende stap” in het onderzoek naar alzheimer. Inmiddels gaat het medicijn de derde testfase in. Pas als deze fase succesvol is, kan het voorgelegd worden aan de Europese Medicijn Autoriteit (EMA). Volgens Alzheimer Nederland is het medicijn, zelfs als alles goed verloopt, op z’n vroegst pas in 2030 beschikbaar.
Dementie op weg naar verdubbeling
Momenteel leven zo’n 210.000 mensen in Nederland met de ziekte van Alzheimer. De Hersenstichting verwacht dat dit aantal oploopt naar 434.000 in 2050. Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie en treft 70 procent van alle mensen met deze diagnose. Dementie zelf is een verzamelnaam voor aandoeningen die het geheugen en denkvermogen aantasten. Er bestaan zeker vijftig vormen van dementie, waaronder alzheimer, parkinsondementie en vasculaire dementie.
Leeftijd speelt een grote rol. Hoe ouder je wordt, hoe groter het risico op dementie. De gemiddelde levensverwachting na de diagnose ligt tussen één en twintig jaar, afhankelijk van het stadium en de gezondheid van de patiënt.
Donanemab en Lecanemab al goedgekeurd
Naast het experimentele Trontinemab zijn er recent ook al twee andere middelen goedgekeurd door de EMA: Donanemab en Lecanemab (ook bekend als Leqembi). Deze medicijnen zijn bedoeld om alzheimer af te remmen, in plaats van alleen de symptomen te verlichten. Ze ruimen schadelijke eiwitten op die zich ophopen rond de zenuwcellen van de hersenen.
Volgens Alzheimer Nederland kan dit het ziekteverloop vertragen. Waar iemand gemiddeld achttien maanden achteruitgaat in die periode, is dat met deze middelen teruggebracht tot ongeveer dertien maanden. Toch komen alleen patiënten in een vroeg stadium van de ziekte in aanmerking. Het gebruik is niet zonder risico, vooral voor mensen die al verder gevorderd zijn of andere gezondheidsproblemen hebben.
Vergoeding in Nederland nog onzeker
Hoewel Donanemab en Lecanemab al zijn goedgekeurd voor de Europese markt, zijn ze nog niet beschikbaar in Nederland. Er loopt momenteel onderzoek naar de vergoeding en de geschiktheid voor Nederlandse patiënten. Zorginstituten willen eerst duidelijkheid over de effectiviteit, veiligheid en de doelgroepen die baat hebben bij het gebruik van deze medicijnen.
Voorzichtig optimisme
De ontwikkelingen brengen hoop, maar ook terughoudendheid. Een geneesmiddel dat alzheimer volledig stopt of geneest, bestaat nog niet. De nieuwe middelen bieden vertraging, geen oplossing. Toch betekent elke vertraging in het ziekteverloop voor patiënten en hun naasten kostbare extra tijd met behoud van zelfstandigheid en herinneringen.
Met het oog op de vergrijzing en de groeiende groep patiënten blijven wetenschappers wereldwijd zoeken naar oplossingen. Trontinemab is daarbij het nieuwste hoofdstuk in een lang en moeizaam proces. De komende jaren zullen uitwijzen of dit middel daadwerkelijk het verschil gaat maken.
