Het nieuwe EU migratiepact moest rust brengen in een jarenlang slepend dossier. Je ziet echter dat de spanning juist toeneemt nu de invoering nadert. Deskundigen waarschuwen dat de uitvoering ernstig tekortschiet, terwijl het pact al in juni van kracht moet worden. Achter gesloten deuren groeit de twijfel. Openlijk spreken politici nog over een doorbraak, maar de zorgen stapelen zich op.
De invloedrijke denktank European Stability Initiative trekt fel aan de bel. Directeur Gerald Knaus spaart zijn woorden niet. ‘Iedereen die iets om de EU geeft moet zich zorgen maken’, zegt hij tegen Nieuwsuur. ‘Deze zomer zal het faliekant misgaan.’
Volgens Knaus onderschatten veel Europese leiders de praktische problemen. Het akkoord werd in 2024 bereikt na jaren onderhandelen. Op papier bevat het nieuwe regels voor asiel en migratie. In de praktijk ontbreekt volgens hem een solide voorbereiding.
Je ziet hier een klassiek spanningsveld tussen politieke ambitie en uitvoerbaarheid. Wetgeving aannemen is één ding. Het daadwerkelijk toepassen is iets anders.
Snellere screening maar oude knelpunten
Het pact moet zorgen voor snellere screening van migranten aan de buitengrenzen. Afgewezen asielzoekers zouden sneller terug moeten naar hun land van herkomst of een veilig derde land.
Juist dat terugsturen blijft volgens Knaus het grootste probleem. ‘De meeste Europese landen kunnen mensen niet terugsturen. Landen moeten die mensen terugnemen’, zegt hij. ‘De kernvraag is hoe we omgaan met de onwil van die landen.’
Zolang landen van herkomst weigeren hun onderdanen terug te nemen, loopt het systeem vast. Je kunt procedures versnellen, maar zonder terugkeer blijft de druk bestaan.
Blijvende asielinstroom verwacht
Volgens Knaus verandert het pact weinig aan de instroom. ‘Wie Europa haalt, weet dat hij kan blijven.’ Daarmee raakt hij aan een gevoelig punt in het Europese asielbeleid.
Hij sprak met ministers uit verschillende lidstaten. In het openbaar noemen zij het pact een succes. Achter de schermen klinkt twijfel. ‘Maar als ik zeg dat we betwijfelen of afgewezen mensen terug zullen gaan, zeggen ze: je hebt gelijk.’
Ook concrete afspraken met veilige derde landen ontbreken nog. Dat zijn landen waar afgewezen asielzoekers naartoe kunnen worden gestuurd. Zonder zulke akkoorden blijft het terugkeerbeleid zwak.
Verdeelde politieke reacties
Binnen het Europees Parlement lopen de meningen uiteen. CDA Europarlementariër Jeroen Lenaers ziet mogelijkheden, maar erkent dat extra inspanningen nodig zijn. ‘Het migratiepact kan heel goed werken met extra inspanningen’, zegt hij. ‘We moeten migratiesamenwerking veel breder zien: ontwikkelings en economische samenwerking, handel, innovatie. Dat is er nog te weinig.’
Ook GroenLinks Europarlementariër Tineke Strik ziet hiaten in de uitvoering. ‘Op papier staat dat mensen zes maanden aan de buitengrenzen mogen blijven in detentie’, zegt zij. ‘Maar juist dat deel is helemaal niet uitgewerkt. We weten niet welke landen daartoe bereid zijn.’
Aan de andere kant is PVV Europarlementariër Marieke Ehlers uitgesproken kritisch. ‘Wij zeggen al jaren dat het een papieren oplossing is.’ Zij pleit voor sancties tegen landen die hun onderdanen niet terugnemen.
Je merkt hoe het debat steeds scherper wordt. Het migratiebeleid raakt aan veiligheid, solidariteit en Europese samenwerking.
Fundamentele kritiek op het systeem
Migratieonderzoeker Steije Hofhuis ziet een structureel probleem. Volgens hem verandert het pact niets aan de kern van het huidige model. ‘Ze houden de toestroom via mensensmokkelaars in stand doordat ze het aankomende EU migratiepact steunen: asielzoekers die via bootjes voet aan wal zetten in Italië of Griekenland worden volgens die overeenkomst over Europa verdeeld’, meldt De Telegraaf.
Volgens Hofhuis blijft er een fundamentele fout bestaan. ‘Wie Europees grondgebied bereikt, komt in aanmerking voor een asielstatus hier.’ Dat systeem noemt hij rampzalig.
Hij wijst erop dat dit model de afgelopen jaren ‘tienduizenden mensen het leven heeft gekost, onder meer op de Middellandse Zee’. Zolang die prikkel blijft bestaan, verwacht hij geen daling van de instroom.
Asielbeleid onder druk
Het debat raakt aan grotere vragen over het Europese asielbeleid. Hoe combineer je humaniteit met controle. Hoe voorkom je dat mensensmokkelaars profiteren van zwakke plekken.
Zonder effectieve terugkeer blijft de druk op opvangsystemen hoog. Lidstaten verschillen sterk in capaciteit en bereidheid. Dat maakt gezamenlijke uitvoering complex.
Tegelijk groeit de politieke druk in meerdere landen. Burgers vragen om duidelijkheid en grip op migratie. Dat zet extra spanning op het pact.
Wat staat er op het spel
Als de uitvoering tekortschiet, kan dat grote gevolgen hebben voor de geloofwaardigheid van de Europese Unie. Het migratiepact werd gepresenteerd als een historische doorbraak. Een mislukking zou het vertrouwen verder ondermijnen.
Je ziet dat de komende maanden beslissend worden. Zonder concrete terugkeerakkoorden en duidelijke afspraken over detentie en verdeling dreigt het pact vast te lopen.
De kernvraag blijft of Europa in staat is om gezamenlijke regels ook daadwerkelijk te handhaven. Zolang die vraag onbeantwoord blijft, blijft de discussie over asielinstroom en migratie onverminderd fel.
