De gewelddadige dood van de 17-jarige Lisa heeft niet alleen diepe sporen van verdriet achtergelaten, maar ook een maatschappelijke discussie aangewakkerd. Terwijl nabestaanden en vrienden rouwen, laait online het debat over victim blaming op. De vraag of Lisa wel of niet ’s nachts alleen had moeten fietsen, klinkt regelmatig, maar wordt door deskundigen scherp veroordeeld.
In de nacht van dinsdag op woensdag belde Lisa rond 04.00 uur zelf nog 112. Ze vertelde dat ze werd achtervolgd terwijl ze alleen op de fiets zat tussen Amsterdam en Abcoude. Korte tijd later werd haar lichaam gevonden door agenten. Het geweld waarmee haar leven werd beëindigd, schokte niet alleen haar directe omgeving, maar heel Nederland.
Woede en onbegrip online
Op sociale media regende het reacties. Veel mensen spraken hun verdriet en woede uit, maar er klonken ook vragen die neerkwamen op het zoeken van verantwoordelijkheid bij het slachtoffer. Reacties als “Waarom geen taxi?” en “Waarom fietste ze ’s nachts alleen?” werden honderden keren gedeeld. Het zijn precies dit soort opmerkingen die door deskundigen en ervaringsdeskundigen victim blaming worden genoemd: het slachtoffer medeverantwoordelijk maken voor een misdrijf.
De oproep van schrijfster Nienke ’s Gravemade
Schrijfster Nienke ’s Gravemade deelde een emotioneel bericht op Instagram, dat massaal werd gedeeld. Ook zij betrapte zichzelf op de vraag waarom Lisa alleen fietste, maar schaamde zich direct voor die gedachte. Ze schreef: “Waar halen wij als maatschappij het gore lef vandaan om meisjes en vrouwen almaar medeplichtig te maken aan hun eigen rampspoed, hun eigen dood?” Haar oproep kreeg duizenden steunbetuigingen.
Slachtofferhulp Nederland: nooit de schuld van het slachtoffer
Volgens deskundige Roy Heerkens van Slachtofferhulp Nederland is het niet vreemd dat mensen proberen te begrijpen hoe zoiets kan gebeuren. Toch benadrukt hij dat dit nooit mag uitlopen op het aanwijzen van het slachtoffer als oorzaak. “Laat het duidelijk zijn: dit is nooit, nooit, nooit de schuld van het slachtoffer. Er is altijd maar één verantwoordelijke, en dat is de dader.”
Vrijheid voor vrouwen
Ook LINDA.meiden mengde zich in de discussie en plaatste een krachtige post op Instagram. Het blad schreef: “Nee: de oplossing is niet dat vrouwen beter opletten, thuisblijven of voorzichtiger zijn. We stoppen niet met ons leven te leiden. Punt.” Hoofdredacteur Lisa Volkers benadrukte dat vrouwen dezelfde rechten hebben als mannen: of het nu gaat om laat naar huis fietsen of om kledingkeuze. “Wij moeten gewoon veilig naar huis kunnen, ongeacht tijd of outfit.”
Waarom victim blaming zo vaak voorkomt
Waarom zijn mensen geneigd om toch het slachtoffer deels verantwoordelijk te maken? Volgens Heerkens speelt de zogenoemde just world theory daarbij een rol. Mensen willen geloven dat de wereld rechtvaardig is. Door te denken dat een slachtoffer iets had kunnen voorkomen, beschermen ze zichzelf tegen het idee dat hen hetzelfde kan overkomen. “Maar die illusie klopt niet,” legt hij uit. “Iedereen kan iets verschrikkelijks overkomen. Dat is de harde realiteit.”
De gevolgen voor slachtoffers
Victim blaming heeft grote impact. Veel slachtoffers van geweld of misbruik kampen al met schuldgevoelens en schaamte. Als daar kritiek uit de omgeving of op sociale media bovenop komt, vergroot dat de pijn. “Iemand kan zich dubbel slachtoffer gaan voelen,” zegt Heerkens. “Het belemmert het herstel en versterkt de innerlijke strijd.”
Een oproep tot bewustzijn
De dood van Lisa laat zien dat de discussie over verantwoordelijkheid in dit soort situaties nog lang niet voorbij is. Deskundigen benadrukken keer op keer dat de focus niet op het slachtoffer moet liggen, maar op de dader. Door bewust te zijn van hoe woorden en vragen overkomen, kun je voorkomen dat je bijdraagt aan onrechtvaardige verwijten.
Voor nabestaanden is de boodschap duidelijk: Lisa is slachtoffer van een gruwelijk misdrijf. Dat mag nooit haar schuld worden genoemd.
