Drie jaar nadat Nederland officieel excuses aanbood voor de rol van de staat in het slavernijverleden, groeit bij veel mensen het gevoel dat de belofte nog te weinig heeft opgeleverd. Niet omdat die excuses onbelangrijk waren, juist niet. Maar omdat woorden pas echt gewicht krijgen als er daarna ook iets zichtbaar verandert.
Met dat idee stapten deze week zo’n veertig vertegenwoordigers uit de zwarte gemeenschap richting de premier. Niet om oude wonden open te halen, maar om te voorkomen dat het onderwerp langzaam uit het nieuws en van de politieke agenda verdwijnt. En vooral: om te zorgen dat het vervolg eindelijk vorm krijgt.
Een gesprek op een symbolische plek
De ontmoeting vond niet plaats in de gebruikelijke bestuursbubbel in Den Haag, maar in Amsterdam: in cultureel centrum en archief The Black Archives, gevestigd in het Surinamemuseum. Dat was bewust gekozen, omdat die locatie draait om geschiedenis, verhalen en perspectieven die lang te weinig ruimte kregen.
Het gesprek kwam tot stand op initiatief van Zwart Manifest. Die organisatie stuurde eerder een brandbrief naar het kabinet, samen met andere groepen. In The Black Archives werd vervolgens met tientallen aanwezigen gesproken over wat er wél is gebeurd sinds 2022, en vooral over wat nog ontbreekt.
“Geen punt, maar een komma”
Toenmalig premier Mark Rutte noemde de excuses destijds “geen punt, maar een komma”. De boodschap daarvan: dit is niet het einde, maar een begin. Die zin wordt nu juist door organisaties aangehaald om het kabinet aan die belofte te herinneren.
Want als het bij excuses blijft, voelt dat voor veel betrokkenen alsof de overheid vooral een historisch moment wilde markeren, zonder daarna echt door te pakken. En precies dat is waar de kritiek voor een groot deel over gaat: het vervolg is te vaag, te versnipperd of te langzaam.
Jetten belooft inzet op heling en herstel
Mitchell Esajas, verbonden aan The Black Archives, noemde het gesprek tegenover de NOS “constructief”. Volgens hem deed premier Jetten een concrete toezegging: hij wil zich inzetten om te komen tot beleid rond heling en herstel, en dat signaal wordt binnen de aanwezige groep gezien als positief.
Er is bovendien afgesproken dat het gesprek niet eenmalig blijft. De komende periode zou er worden doorgepraat, met als doel om sneller te komen tot beleid en acties. Voor Esajas was het ook belangrijk dat Jetten zelf naar Amsterdam kwam, omdat eerdere gesprekken meestal in het Catshuis plaatsvonden.
Stevige aanpak van racisme en discriminatie
Op X schreef premier Jetten dat er de komende jaren een “stevige aanpak van racisme en discriminatie” nodig is, en dat er gewerkt moet worden aan gelijke kansen. Daarbij noemde hij niet alleen Nederland, maar ook het Caribisch deel van het Koninkrijk en Suriname.
Jetten benadrukte ook dat dit niet iets is wat de overheid alleen kan doen. Het moet “samen”, met de gemeenschappen om wie het gaat. Tegelijk erkende hij dat het “beter kan en moet”, een zin die voor veel lezers vooral interessant wordt als die ook gevolgd wordt door meetbare stappen.
Waarom de urgentie volgens organisaties wegzakt
Volgens Esajas en andere betrokkenen was na de excuses aangekondigd dat er beleid zou volgen om de doorwerking van slavernij in het heden aan te pakken. Maar drie jaar later is die urgentie volgens hen niet meer voelbaar. Het onderwerp lijkt te makkelijk weg te zakken.
Onder het vorige kabinet zou die vaart eruit zijn geraakt, zeggen zij. Daarnaast leven er vragen over wat nu precies is uitgevoerd en wat niet. Er werd gesproken over 200 miljoen euro voor beleidsintensivering en een bewustwordingsfonds, maar organisaties willen duidelijkheid over de werking en effectiviteit daarvan.
Oproep: een nationale route naar herstel
De betrokken organisaties pleiten voor een “nationale route naar herstel”. Daarmee bedoelen ze een duidelijk plan met structuur, richting en verantwoordelijkheden, zodat heling en herstel niet afhankelijk zijn van losse projecten of tijdelijke aandacht, maar een blijvende plek krijgen.
Het idee is een integrale aanpak: overheid en samenleving die gezamenlijk optrekken, met heldere doelen en zichtbare resultaten. Niet alleen praten over het verleden, maar ook eerlijk kijken naar hoe dat verleden vandaag nog doorwerkt in kansen, beeldvorming en beleid.
Breder dan excuses: ook het Koninkrijk en Suriname
In die route naar herstel moet volgens de organisaties ruimte zijn voor meerdere thema’s. Denk aan racismebestrijding, maar ook aan gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk en de relatie met Suriname. Het gaat dus niet alleen om nationale symboliek, maar ook om verhoudingen en verantwoordelijkheid.
Daarnaast noemen de organisaties expliciet de positie en rechten van inheemse en marrongemeenschappen. Voor hen is het essentieel dat herstelbeleid niet één groep centraal zet en anderen vergeet, maar het volledige historische en huidige plaatje meeneemt.
Blik op Keti Koti: komt er meer concreet?
Woensdag houdt premier Jetten een toespraak tijdens de nationale herdenking van het slavernijverleden, Keti Koti. Organisaties hopen dat dit moment wordt aangegrepen om nieuwe, concrete toezeggingen te doen, juist omdat het live en in breder gezelschap plaatsvindt.
Voor hen is vooral belangrijk wat er na 1 juli gebeurt: volgen er adviezen die worden omgezet in beleid, komt er een duidelijk traject, en wordt zichtbaar wie waarvoor verantwoordelijk is. Praat vooral mee: wat vind jij dat de overheid nu als eerste moet doen? Laat het weten op onze sociale media.
Bron: nos.nl
