Ze liggen in miljoenen medicijnkastjes en worden vaak als “onschuldig” gezien: maagzuurremmers die je slikken helpt bij brandend maagzuur en zure reflux. Toch groeit de aandacht voor wat er gebeurt als je dit soort middelen niet een paar weken, maar jarenlang gebruikt.
Onderzoekers hebben namelijk opnieuw een mogelijk verband gevonden tussen langdurig gebruik van protonpompremmers (PPI’s) en een verhoogde kans op dementie. Het gaat niet om een bewezen oorzaak-gevolgrelatie, maar wel om een signaal dat artsen en patiënten serieus nemen — zeker omdat PPI’s zo breed worden voorgeschreven.
Wat zijn PPI’s en waarom zijn ze zo populair?
Protonpompremmers zijn medicijnen die de aanmaak van maagzuur sterk verminderen. Bekende namen zijn omeprazol, lansoprazol en pantoprazol. Ze worden ingezet bij onder meer refluxklachten, maagzweren en soms ter bescherming van de maag bij andere medicatie.
Omdat ze vaak snel verlichting geven, belanden PPI’s niet zelden in langdurig gebruik. Terwijl artsen meestal adviseren om ze één keer per dag en voor een beperkte periode te nemen, lukt afbouwen in de praktijk niet altijd door terugkerende klachten.
De zorgen rond langdurig gebruik
Dat langdurig slikken niet voor iedereen zonder risico is, staat al langer in de belangstelling. In de loop der jaren zijn PPI’s in verband gebracht met verschillende mogelijke bijwerkingen. Niet elke link is even hard bewezen, maar het patroon zorgt wel voor toenemende voorzichtigheid.
Een van de meest besproken mogelijke gevolgen is een verhoogd risico op dementie. Dat is natuurlijk een gevoelig onderwerp: dementie raakt niet alleen de patiënt, maar ook familie en vrienden, en de impact op het dagelijks leven is enorm.
Wat vond het onderzoek uit 2023 precies?
In een onderzoek uit 2023 analyseerden Amerikaanse wetenschappers gegevens van 5.712 volwassenen van 45 tot 64 jaar die bij de start geen dementie hadden. Ongeveer 1.500 deelnemers, zo’n 26 procent, gebruikten protonpompremmers.
De uitkomst: mensen die PPI’s langere tijd gebruikten, zouden volgens de onderzoeksdata 33 procent meer kans hebben om dementie te ontwikkelen. Belangrijk detail: de onderzoekers corrigeerden voor factoren zoals leeftijd, ras, geslacht en bestaande gezondheidsproblemen.
Hoe zag dat risico er in de cijfers uit?
Bij de groep die ongeveer vier en een half jaar PPI’s gebruikte, ging het om 497 personen. Later ontwikkelden 58 van hen dementie. Dat is niet hetzelfde als “dit medicijn veroorzaakt dementie”, maar het wijst wel op een verband dat verder onderzocht moet worden.
Neuroloog dr. Kamakshi Lakshminarayan benadrukte dan ook dat het onderzoek geen bewijs levert voor een direct oorzakelijk verband. Het laat vooral zien dat langdurig gebruik samenvalt met een hoger risico in deze onderzochte groep.
Waarom is dit nog geen hard bewijs?
Bij dit soort studies is de grote valkuil: je ziet verbanden, maar je kunt niet altijd vaststellen wat precies de oorzaak is. Mensen die langdurig PPI’s slikken, hebben vaak ook andere gezondheidsproblemen die óók invloed kunnen hebben op het risico op dementie.
Daarom zeggen onderzoekers dat er meer studies nodig zijn, met verschillende bevolkingsgroepen en aanvullende metingen. Pas als meerdere onderzoeken hetzelfde laten zien en mogelijke verklaringen standhouden, wordt het beeld duidelijker.
Mogelijke verklaring 1: vitamine B12
Een theorie die vaker terugkomt, is dat maagzuurremmers invloed kunnen hebben op het vitamine B12-gehalte. In sommige onderzoeken is het gebruik van maagzuurremmers gekoppeld aan een laag B12. En een tekort aan B12 wordt weer in verband gebracht met geheugen- en denkproblemen.
Toch zit er een belangrijke beperking in het genoemde onderzoek: de vitamine B12-waarden van de deelnemers werden niet gemeten. Daardoor konden de onderzoekers niet toetsen of dit mechanisme hier echt meespeelde.
Mogelijke verklaring 2: effect op amyloïde in de hersenen
Een tweede uitleg komt uit de hoek van hersenonderzoek. Dr. Gregory Day, universitair hoofddocent neurologie bij de Mayo Clinic, wees op een theorie dat PPI’s mogelijk enzymen in de hersenen beïnvloeden die betrokken zijn bij de regulering van amyloïde.
Amyloïde is een eiwit dat sterk geassocieerd wordt met hersenschade bij Alzheimer. Volgens deze redenering zouden PPI’s het afbraakproces van amyloïde kunnen verstoren, waardoor het niveau in de hersenen toeneemt — en daarmee mogelijk ook het risico.
Wat betekent dit voor mensen die nu een PPI gebruiken?
De belangrijkste boodschap van deskundigen is opvallend nuchter: stop niet ineens op eigen houtje. Abrupt stoppen kan klachten juist verergeren, vooral omdat sommige mensen last krijgen van een ‘rebound’-effect waarbij het lichaam tijdelijk extra zuur aanmaakt.
Gebruik je een PPI op recept of al langere tijd? Dan is het slim om met je arts te bespreken of de dosering nog klopt, of afbouwen mogelijk is, of dat er een alternatief past bij jouw situatie. Dat gesprek is vaak minder ingewikkeld dan mensen denken.
Welke andere opties bestaan er bij refluxklachten?
Er zijn meerdere manieren om zure reflux te verminderen, al werkt niet alles voor iedereen. Denk aan een gezond gewicht nastreven, laat op de avond niet zwaar eten en uitzoeken welke voedingsmiddelen jouw klachten triggeren. Soms helpt ook de timing van maaltijden aanpassen.
Daarnaast zijn er andere middelen, zoals maagzuurremmers met een ander werkingsmechanisme. Wat verstandig is, hangt af van de ernst van de klachten, je medische voorgeschiedenis en eventuele andere medicijnen. Een arts kan die afweging met je maken.
Waarom dit onderzoek toch belangrijk is
Ook al blijft het vooralsnog bij een verband, het is relevant omdat PPI’s zo veel worden gebruikt — soms jarenlang, soms zelfs zonder duidelijke herbeoordeling. Dit soort bevindingen is een goede aanleiding om het medicijngebruik af en toe opnieuw tegen het licht te houden.
Het betekent niet dat PPI’s “gevaarlijk” zijn voor iedereen of dat ze nooit meer gebruikt moeten worden. Het betekent wél: gebruik ze zo doelgericht mogelijk, zo kort als passend, en bespreek langdurig gebruik bewust met een professional.
Praat mee: hoe kijk jij hiernaar?
Heb jij ervaring met omeprazol of een andere PPI, bijvoorbeeld vanwege brandend maagzuur of reflux? En heb je ooit geprobeerd af te bouwen, of juist niet omdat het te snel weer misging? Zulke verhalen hoor je vaker dan je denkt.
Laat vooral weten wat jouw ervaring is en of dit soort onderzoeken je aan het denken zet. Reageer op onze sociale media: we zijn benieuwd hoe jullie hiermee omgaan en welke tips of vragen er leven.
Bron: nl.newsner.com
